Skip to main content

Full text of "De pictura praestantissima, et nunquam satis laudata arte libri tres absolutissimi"

See other formats 


DE  PICTVRA  PRAE 

S-VANTISSIMA,  ET  NVNO.VAH 
latis  laudata  arte  libri  tres  abiolutifil 
m/>  Leonis  Baptiftz  de  Albertis 
uiri  in  omni  icientiarum  ge 
nere,  &T  prardpue  ma- 
thematicarum di- 
iciplinarumdo- 
dhfTimi. 


Lun  primum  in  lucem  editi. 


B A S I L E AE 


LEONIS  baptistae 

CE  ALBERTJS,  LIB.  PRIMVS, 
RVDIMENTA. 

PlCTVRA  hisbreuif- 
CwvlH  fimis  commentarijs  con 

P ftra  fit  orario,  a Maihe- 

maticis  ea  primum,qu* 
ad  rem  pertinere  uidebuntur  acdpie 
mus. Quibus  quide  cognitis,  quoad 
ingenium  fuppeditabir,  piduram  ab 
. ipfis  natur*  principtjs  exponemus. 
Sed  in  omni  noftra  ora  tione  ipecfiari 
illud  ueheirienter  peto.no  me  ut  Ma- 
thematicum, ied  ueluti  pidlore  hilce 


4 DE  PICTVRA 

literis  materia , nos  legentes  pidlores 
intellexerint.Peto  igitur  noftranon 
irt  puro  st  Mathematico,  fed  ueluti  a 
pictore  tanti!  (cripta  interpretemur. 

Pimfim.  Jtacp  principio  nouiffe  oportet,  Pun/ 
<flum  efle  lignum, ut  ita  loquar , quod 
Signum,  minime  in  partes  queat  diuidi.  SignS 
hoc  loco  appello, quicquid  in  fuper.fi/ 
cie  ita  infit , ut  pomt  oculo  conipid : 
quxuero  intuitum  non  recipiunt,  ea 
nemo  ad  picftore  nihil  pertinere  ne- 
gat.  Nam  ea  iolum  imitari  ftudetpi- 
tSor.quaelubluceuideantur.  Puntfia 
quidem, (1  continenter  in  ordine  iun- 
gantur, linea  extendent . Eritqj  apud 
nos  linea  lignum, cuius  longitudo  ia- 
ne  in  partes  diuidi  polfinSed  erit  ufqj 
adeo  latitudine  tenuifllma  , ut  nui' 
lintd.  quam  findi  quxat.  Linearum  alia  re- 
cta,alia  flexa , Redia  linea  eft  lignum 
a puntfio ad pundium diretfie  inion- 
giim  protentum. Flexa eftqux  a pun 
<to  ad  puntflum  non  recito  greflu,  led 
facito  finu  fluxeritLineg  plures  quali 
fila  in  tela, liadaciia  cohxreant,fupcr« 
fidem 


ficiem  ducet.  Eft  nanqj  fup  erficies  ex= 
trema  corporis  pars, qua:  non  pro-  Superficia 
funditate  aliqua, fed  latitudine  tan- 
tum longitudineq;  , atcp  perinde  fuis 
qualitatibus  cognofcatur.  Qualita-  QualiUt. 
tum  ali*  ita  iuperficiei  inh*rent,ut 
nifiprorfus  alter  a ta  fuperficie  mini- 
me femoueri,aut  feiungi  queant. 

Alias  uero  qualitates  huiuimodi 
funt,uteade  facie  iuperficiei  manen- 
te,ita  iub  afpetftu  tamen  iaceant,ut  fti* 
perficies  uifentibus  alterata  efle  uidea 
tur.  Perpetua:  autem  fuperfiderum 
qualitates  gemina:  (unt.  Vna  quidem 
qu*  per  extremum  illum  ambitum, 
quo  fuperficies  clauditur  , notefcat, 
quem  quidem  ambitum  nonnulliori 
Zontem  nuncupant.  Nos  fi  liceat,  la*  o rfco/t,' 
tino  uocabulo  fimilitudine  quadam  Ora. 
appellemus  oram  : aut , dum  ita  Ii  - Umbria. 
beat.fimbriam.  Eritq;  &C  ipia  fimbria 
aut  unica  linea  , aut  pluribus  lineis 
perfinita.  Vnica,  ut  circulari,  pluri* 
bus  autaltera  flexa , altera  reda , aut 
etiam  qu*  pluribus  redis  flexisue 
a i lineis 


« DE  PICTVRA 

Iine/s  ambiatur.  Circularis  quidem 

linea  eft.Ipfa  ora  qua:  totam  circuli 

Orem,  aream  compleditur  &T continet.Cir- 
culus  uerdeft  forma  fiiperficiei,quS 
linea,  ueluu'  corona,  obambit  • Quod 
ii  in  medio  aderit  pundum, omnes  ra 
dij  ab  hoc  ipib  punefio  direde  ad  co- 
ronam dudi, longitudine  inter  fex- 
quales  funt.Idem  uero  pundum,  cen 
trum  circuli  dicitur.Linea  reda,  qua: 
“f*  bis  corona  circuli  lccuerft,perc}s  cen- 
rea*,  jfum  redabit, diameter  circuli,  apud 
Mathematicos  uocatur.  Nos  hanc  ip 
fam  nominemus  centncam.fitcp  hoc, 
apud  nos,loco  ab  ipfis  Mathematicis 
per  fu  afum,  quod  aiunt,  Limbum  (c- 
cantem  lineam  nullam  aequos  angu- 
los a corona  circuli  (ignare,  nili  qua: 
reda  ipium  centrum  attingat.  Sea  ad 
liigficies  redeamus.Exhisenim  quae 
recenfui  facile  intelligi  poteft , ut  tra- 
du  fimbria:  immutato , ipfa  fuperfi- 
cies  &£  faciem  6(  nomen  quocp  pri- 
fttnum  perdat, a tep  qu*  triangulus 
fortafie  dicebatur, nunc  tetrangulus. 


aut  plurium  deinceps  anguloru  mm= 
cupabitur . Dicetur  quidem  fimbria 

mutata.fi  linea  autanguli  non  modo 
plures.fed  obtufiores , longioresue, 
uel  acutiores,  breuioresue,  quoquo 
patfto  fiant.Is  locus  admonet, ut  de  an 
gulis  non  nihil  recenfcaraus.  Eft  e/ 
nim  angulus  extremitas  fuperficiei  Angulo», 
a duabus  lineis  feinuicem  (ecantibus 
tonfetSus.  Angulorum  tria  funt  ge-  Anguloru 
nera:  re<ftum,obtufum  atqj  acutum,  tru  gcim 
Angulus  re<flus  unus  cftex  quatuor 
angulis, qui  a duabus  rccfiis  lineis  (e> 

Ce  mutuo  iecantibus.ita  conlcribitur, 
ut  cuiuis  reliquorum  trium  fit  aequa- 
lis , hinc  eft , quod  aiunt  omnes  redii 
anguli  inter  ie  funt  aquales. Obtufus 
angulus  eft.qui  re<fto  maior  eft.  Acu/ 
(usiseft,quire<flo  minor  eft.  Iterum 
ad  fuperficicm  redeamus.  Docuimus 
quo  paifto  una  per  fimbriam  quali- 
tas fuperficiei  inhaereat.  Sequitur , ut 
altera  fuperficierum  qualitas  refera» 
tur , quae  eft , ut  ita  loquar , tanquam 
cutis  per  totum  fuperficiei  dorium, 
a 4 diftenta. 


rioresfiftularu,&  exteriores  coluip' 
nar  u pyramidumuc  fupcrficies.  Itacp 


Si  ambitu  Si  dprfcl  inhgretes  qualita» 
tcs,cognomeia  fuperficiebus,  ut  dixi' 
mus.impofuerut.  Atuero  qualitates 
qua:  non  alterata  fuperficie.no  tamen 
femper  eunde  afpe<4u  de  ie  exhibent, 
dua:itemiunt.Namautloco  aut  lu- 
minibus mutatis, uariatae,  intuetibus 
uidentur.  De  loco  prius  dicendu,  po. 
fteade  luminibus.  Ac  pericrutandu 
quidem  eft, quonam  pado  mutato  lo 
co,ipfie  fuperficiei  inhgrentes  qualita 
tes, immutate  efle  uideantur . Equide 
hgcaduim  oculorum  ipedant.  Nam 
interuallofitu  ue  mutato  aut  minores 
aut  maiores,aut  omnino  no  eiufdeni, 
quam  hadenus  fuerant, fimbriae , aut 
item  colore  audae  uel  fraudata:  fuper 
ficies  appareant  necefleeft.  Quas  res 
omnes  intuitu  metimur.  Id  quidem, 
qua  ratione  fiat.perfcrutemur.  Exor= 

diamurqj  a Philofophorum  ientetia, 

qui  metiri  fuperficics  affirmant  radijs 
quibufdam  quafi  uifendiminifiris^s 

idcirco  uifiuos  nuncupant,  quod  per 

eosrcrufimulachraienfui  impriman 


<m  D E P l C T V R A 

*ur , Nam  ipfi  tjdem  radi)  interoculS 
attp  mfam  fuperficiem,  intenti  fuapte 
«i,acmira  quadam  fubtilitate  perni» 
^iffimecongruut.  Aera,corporacp  hu 
iufinodi  rara  Si  luce  peruia  penetrati 
tes,quoad  aliquod  denfum  SC  non  pe 
nitus  opacum  oftendant>quoinloco 
eufpide  ferientes,  eueftigio  haereant. 
Verti  non  minima  fuit,  apud  prifcos 
diiceptatio  ,a  fuperficie , an  ab  octtlo 
ipfi  radn  erumpant.Qua:  diiceptatio 
fane  difficilis.atqj apud  nosadmodii 
inutilis  praetereatur.  Ac  imaginari 
quidem  deceatradios  quafi  fila  quae- 
dam prorfus  tenuiffima,  uno  capite 
quafi  inmanipulum  redliffime  colli- 
gata. Vnafimul  per  oculum  interius 
ubi  fenfus  uifus  confideat,recipi:quo 
in  loco  nonfecus  a tqj  truncus  radio- 
%tliorm  rumadftcnt.  a quo  quidem  exeuntes 
iiffircaM.  ia  longum  lailati  radij,ueluti  retfHflii- 
mauirgulata,ad  oppofitam  fuperfi- 
ciem effluant.  Sed  hos  inter  radios 
nonnulla  differentia  eihquam  tenuit 
iepernecefiariu  arbitror.  Differunt 
quidZ 


qufde  uiribus  &£  officio.  Nam  alij  fim 
brias  fuperficieru  contingentes,  totas 
quanti  tatesfupcrftcieimetiutur.Hos 
aute  quod  quidem  ultimas  partes  li- 
brando uolitent, extremos  radios  ap* 
pellemus.  Alij  quidem  radij  ab  omni 
dorfo fuperiidei/eu recepu,feu fluen  trimi.-' 
tes  intra  eampyramide,de  qua  paulo 
poft,(iioloco  dicemus  ,fuu  quotp  o& 
licium  peragunt.  Nam  coloribus  & 
luminibus  imbuuntur  ijftlem,quibut 
ipia  fugficies  refulgeatHos  ergo  me  R “Hj  n» 
dios  radios  nuncupemus . Eftquoq*  dij- 
exradijs  quid5,qui  fimilitudinequa- 
dam  centric*,de  qua  diximus, lineae, 
dicatur  centricus,  quod  in  (ugficieita 
perflet, ut  circa  Ce  atquales  utrinqj  an- 
gulo reddatJtaqs  tres  radiorSipecfes  Species  tres 
regtg  fiint  extremoru,medioru  eteen  rudiorum. 
irici.Pericrutemur  igit  quid  quiqj  ra 
dij  ad  uifendu  conferant:  ac  primo  de 
extremis,poftea  demedijs,  tu  decen- 
Irico  dicendu  erit.Radijs  quidem  ex- 
tremis.quatirates  metiutur.  Eftenim  QganfiMi 
quatitas  ipacium  inter  duo  diilundla  quid. 

pun- 


triangulu,quantitate  nullam  uideri. 
Latera  ergo  trianguli  «dilui, patent. 
Anguli  quidem  in  hoc  iplotriangu> 
lo  duo  funt,  alterutra  illa  quantitatis 
capita. Tertius  uero  atqj  primarius 
angulus  eft, is  qui  bafi  oppofitus,in* 
tra  oculu  confillit . Ne<p  hoc  loco  di> 
(putanda 


P , tIBE>R  ■ I.  ,t 

(putanda  eft,  utrum  in  ipfa  iundiura 
interioris  nerui  uifus,  ut  aiunt , quie» 

\ «icat,  an  in  ea  fuperficie  oculi , quafi  in 

foeculo  animato  imagines  figuretur 
Sed  ne  omnia  quidem  oculoru  adui/ 
fendum.hoc  loco , munera  referenda 
funt : futis  enim  erit  his  commentarijs 
fuccin<3e,qua:  ad  rem  perneccflaria 
fint  demoftrafie.  Cum  igitur  in  oculo 
I primarius  confiftat  angulus  uifiuus, 

regula  dedutfla  eft  h*c: quo  uidelicet 
acutior  jit  in  oculo  angulus,  ed  quan 
dtatem  breuiorem apparere,  ex  quo 
plane  difcitur  cur  Ot  quod  multo  in 
teruallo,  quantitas  ad  pundlum  ufcp 
extenuata  efle  uideatur . Verum  haec 
cum  ita  fint, fit  tamen  nonnullis  inlli 
eu  perficiebus,ut  quo  illi  propinquior 

'j  lituiientis  oculus,  edminorem , quo 

i remotior,edlongeplurimamilliusiu 

< perficiei  partem  uideat,quod  ipfum 

iniphairica  fuperficie  ita  elTe  difcitur. 

Quantitates  ergo  pro  interuallo  ma« 

iores,ac  minores  inruentibus  nonun 

quam  uidentur , Cuius  rei  qui  probe 


rt-  DE  PICt^RA 
rationem  tenuerit,  minime  dubitabit 
mediosradios  aliquando  fieri  extre-* 
mos , extremos^)  interuallo  mutato 
item  fieri  medios.  Atcp  idcirco  intelli- 
getubimedij  radij  fint  facfti  extremi, 
ilicoquantitatembreuiorem  appare- 
re. Contraqj  cum  extremi  radi)  intra 
fimbriam  recipiantur,  quo  magisilM 
quidem  a fimbria  diftent.eo  maiorem 

Suantitate  uideri.  Hic  igitur  iolitus 
im  apud  familiares  regulam  expo- 
. nere, quo  plures  radioru  uidendo  oc' 
cupennir,  ed  quantitate  profpetSam 
grandiore  exiltimari:  quo  autem  pau 
ciores,eo  minorem.  C*terum  hi  radij 
extremi  dentatim  uniucriam  fimbria 
iiiperficiei  comprehendentes,  ipiam 
totam  ftn>erfidem,quaii  cauea,  rircu- 
ducunt.vnde  illud, aiunt.uiiurri , per 
pyramidem  radioiam  fieri.  DicendS 
P:r<utis.  e(t  idcirco  pyramis  quid  fit.  Pyramis 
eftfigura  corporis  oblongi, ab  cuius 
bafiomnes  linea;  redi*  lurfum  pro- 
tradt*,ad  unicam cuipidem  conter- 
Baju.  minent,  Bafis, pyramidis  uifafirper* 
fides 


LIBER,  fc  4 

Scies  eft.  Latera  pyramidis , radij ipfi 
uifiui,  quos  cxrnm os  nuncupari  di- 
ximus. Culpis  pyramidisillicintta 
oculum  confidet,  ubi  in  unum  anguli 
quanticatu  conueniunt.Haclenus  de 
«xtrinfecis  radijs , ex  quibus  pyramis 
cocipitur,qua  omni  ratione  conftat; 
multuintereflequae  interualla>inter 
luperficie.atcp  oculum  internecant. 

Sequitur  ut  de  medijs  radijs  dicen- 
dumlit.Radijmedij  funtea  multitu-  */• 
do  radiorum,qu*  ab  radijs  extremis» 
fepta  intra  pyramidem  continetur. 
Atcp  ij  quidem  radij  id  agunt , quod 
aiunt, Cameleonta  animal,  & huifi 
modi  feras  metuc6territas,folere  pro 
pinquarum  rerfi  colores  fufdpere,  ne 
a uenatoribus  facile  reperiantur-Hoc 
iplum  medrj  radij  exequutur . Nam  i 
cotadhiiuperficiei.uicpad  cufpiden» 
pyramidis,toto  tratftuitacoloru  &lu 
minii,  reperta  uarietateinficiutur , ut 
quouis  loco  rum  peretur,  eodem  loco 
ipfum  inhauftu  lumen , atcp  eundem 
colotem  expromerent.  Ac  de  his  me-  . .. 


te  D E _P  I 0 T V R A 

mjs  radijs  re  primS  ipia  cognitum  eft, 
eos  multo  interuallo  deficere,aciemqt 
hebetiorem  agererdemu  id  cur  ita  fit, 
ratio  reperta  eft.  Nam  cum  ijdem  ca^ 
tericp  omnes  radijuiftui  luminibus  et 
coloribus  imbuti,  atcp  graues  aerem 
peruadant.fitqjaer  ipie  nonullacrap 
fitudine  iuffufus,fit  ut  multa  pars  one 
ris,dum aerem  percurrunt,  feflos ra* 
dios  deijciat  Idcirco  redle  aiunt,  quo 
maior  diftantia  fit  > eo  fuperficie  iub- 
obfcuriorem&Tmagisfuicam  uideri. 
Reflat  ut  de  centrico  radio  dicamus. 
Centricm  Centricum  radium  dicimus,  eum  qui 
rudius.  Iblus  ita  quantitatem  feriat , ut  pares 

utrin<panguli,angulis  fibi  cohaeren- 
tibus reipondeant.Equidem  dC  quod 
ad  hunc  centricum  radium  attinet,  ue 
riffimu  eft  hunc  efle  omniu  radiorum 
acerrimo  SC  uiuaciffimu.  Ncqs  negan 
dum  eft , quantitate  nunquam  uideri 
maiorem,qua'm  cum  centricus  in  eam 
j radius  inftiterit.  Pollent  plura  de  cen 

trici  radi)  ut  SC  officio  referri.  Tantu 
hoc  nonprstermittatur,  hunc  unies 
radium. 


r - t'1  m f.  i* 

faduim,quafi  unita  quadam  congref- 
fione,a  exteris  radijs  conftipata  foue- 
ri,  ut  merito  dux  radiorum  plane  ac 
princeps  dici  debeat.  Reliqua  uero 
quae  ad  oftentandu  ingenium  perti- 
nuiflent  magis  quam  ad  ea,de  quibus 
dicere  inftituimus  praetereanCMulta 
etia  de  radijs  fuis  locis  accomodatius 
dicentur.  Hoc  autem  loco  fit,quantu 
comen  tarioru  breuitas  poftulat,  fatis 
earetulifle,  ex  quiblis  dubitet  nemo 
hoc  ita  efle,quod  quidem  latis  demon 
ftratumpuro,imeruallo  icilicet  cen- 
trici^  radij  pofirioric  mutatis.ilico  fa 
perficiem  alteratS  uideri.  Nam  ea  qui 
dem  ut  minor , aut  maior , aut  deniqj 
pro  linearu  & anguloru  inter  fe  con- 
cinnitate immutata  apparebit,  Cen-  Cotfnci 
Criei  ergo  pofttio.diftanriaqj  ad  certi-  pofiuo. 
tudinem  uifus  plurimii  conferat.  Eft 
duexp  tertium  aliquid , ex  quo  fuper- 
ncies  difformes  8C  uariae  intueritibus 
exhibeantur.  Id  quidem  eft  luminum 
receptio.  Nam  uidere  licet  in  ipharri- 
4a  atep  concaua  fuperficie,  fi  unicum  . 

b tanturtf  " ’ * ; ; 


DE  FICTVRA 


tantum  affit  lumen,  una  parte  fubob- 
(curam,  alia  clariorem  efie  fuperficie, 
ac  eodem  interuallo , centricacp  pofi- 
tione  priftina  manente,  modo  ea  ip(a 
fuperficies  diuerfo  quam  prius  lumi- 
ne fubiaceat,uidebis  fiticas  illic  effe 
partes , eas  quae  fub  diuerfo  antea  lu< 
mine  fitae  clarebit, atep  effe  eafdem  cl* 
ras, quae  prius  obumbratas erant.tum 
etiam  fi  plura  circuftent  lumina , pro' 
luminu  numero  8C  utribus  uariefuis 
locis  maculae , candoris  dC  obieurita- 
tis micabunt.  Harc  res  experimento 
ipfo  comprobatur.  Sed  hic  locus  ad- 
monet, ut  de  luminibus  8C  coloribus 
Coloro  i aliqua  referamus.  Colores  a lumini- 
lummbut  bus  uariari  palam  eft.fiquidcm  om- 
• > 1 idem  < 


nis  color  non  idem  confpcdu  eft  in 
umbra , ac  fub  radijs  luminS  pofitus. 
Nam  umbra  fufeum  colorem.lumen 
, clarum  & apertum  exhibet.  Di- 


uero  ciarum  w.  — 

eunt  philofophiipoffeuidert  nil  quod 
ipfum  non  fit  lumine  colorem  uefti- 
tum,  maxima  idcirco  inter  colores  8C  . 


tum,  maxima  idcirco  inter  coiuikua.  . 

lumina  cognatio  eft  ad  utfum  agen- 
dum. 


i>  t b.  3 R.  i.  <9 

dum  jqua.quamafit  hi  nc  intelligitur, 
.quod  lumine  percuntc,  colores  ipli 

Siocp  obicurcicendo  lenfim  pereunt» 
edeuntecp  luce  una  & ipfi  cum  uie 
ribuslummu  colores  conlpectiiijre' 
ftaurantur.Quac  res  cum  itafibuiden 
dum  cft  ergo  de  coloribus  primorde- 
hinc  inuefiigabimus  colores , queriv- 
admodum  fub  luminibus  uarientur» 
Miflam  faciamus  illam  philofopho' 
rum  diiceptationem.qua  primi  ortus 
colorum  inueftiganrur.Nam  quid  it* 
uat  pitfiorcm  nouifle  quonam  pa<fio 
ex  rati  dC  denfi,  aut  ex  calidi,#  fuccij 
frigidi,hiimidicp  permiflionibus  co-* 
lor  extete  Ncqj  tamen  eos  pbiloib* 
phantes  afpcrnor,  qui  de  coloribus 
ita  difputant , ut  fpecies  colorum  c(le 
numero  leptem  (iatuant,  album  at» 
que  nigrum , duo  colorum  e*trema» 
Vnum  quidem  inter  medium , Tum 
inter  quodque  extremum , atque  ip> 
fum  medium  binos  j quod  alter  plus 
altero  de  extremo  lapiat , quali  dc 
b » limite 


to  DE  PICTVRfl 

limite  ambigentes  collocant.  PitSorc 
fene  nouiffe  fat  eft,  qui  fint  colores,& 

; quibus  in  pidhira  modis  ijfdem  uten- 

dufit.Nolim  a peritioribus  redargui, 
qui  dum  philofophos  fe<flantur,duos 
! tanta  efle  in  rcra  natura  integros  co- 

i lores  aflerunt,album  & nigrum, cate 

ros  aute  omnes  ex  duorfi  permiftione 
' iftorfi  oriri.Ego  quidem, ut  pi<fior,de 

> coloribus  ita  fentio  , permiftionibus 

toloru  alios  oriri  colores  peneinfini- 
tos.  Sed  efle  apudpitSores  colorfiue- 
ra  genera , pro  numero  elementoru, 
quatuor, exquibus  plurima  Ipecies 
educantur.Nanqj  eftigneus,ut  italo- 

¥iar , color , quem  rubeum  uocant. 

fi  SC  aeris  qui  cceleftis.leu  cafiusdi- 
citur,aqua  color  uiridis . T erra  uerd 
. cinereu  colorem  habet.  Cateros  om- 

* nes  cofores  ueluti  diaipri  SC  porphirq 

t lapidis  ex  gmixtione  lacflos  uidemus. 

Colone»  Genera  ergo  coloru  quatuor,  quorfi 

gtmr i.  funt  pro  albi  8i  nigri  admixtione  fpe 

cies  admodfi  innuinerabiles.Nam  tri- 
demus  frondes  uiretes  gradibus  dele 
rerc 


rere  uiriditate,  quoad  albeicat.  Id  ip- 
fum  uidemus  in  ipfo  aer  e, ut  circa  ori» 
zontem  pleruncp  albente  uapore  fuf» 
fufus,  fenfim  ad  propriu  colorem  re- 
deat. T um  dC  in  rofis  hoc  uidemus,ut 
aliae  plenS  8C  incenlam  purpura, alia; 
genas  uirg/neas, aliae  candidum  ebur 
imitentur.Terra:  quotj  color,a!bi  6£ 
nigri  admixtione,  fuas  ipecies  habet. 
Non  igitur  albi  permixtio  genu»  co- 
loru immutat,  fed  fpedes  ipfas  creat, 
cui  quidem  perfimilem  uim  niger  co 
lor  habet.  Nam  nigri  admixtioemul 
tae  coloru  fpecies  oriuntur, quod  qui- 
dem pulchre  ex  umbra  qua  ipie  color 
patebat.alteratur.  Siquidem  creicete 
umbra  coloris,  clarius  8C  albedo  defi 
cit.Lumine  uero  infurgente,dareicit 
et  fit  candidior.  Ergo  pidori  fetis  per 
fuaderi  poteft  album  &C  nigrum  mini 
me  efle  ueros,  fed  coloru , ut  ita  dixe- 
rim,alteratores.Siquide  nihil  muentt 
pidor  quo  ultimit  luminis  candorem 
referat,pra:ter  album, folumcp  nigru, 
quo  ultimas  tenebras  demonftrent. 

b j Adde 


**  DE  PICTVRA 

Adde  his, quod  album  aut  nigruit»  j 
nulquam  inuenies,quodip(utn  non 
fub  aliquo  generi  colorum  fit. 
turninu  Sequitur deui luminum.  Lumina 
ilii.  aliafidcrum.ut  folfs  &luna>,8f  luci- 
fera: ftelli.al  ia  lampadu  & ignis.  At 
inter  harc  magna  differetis  cit . Nam 
lutnina  iiderum  admodum  pares  cor 
poribus  umbras  referunt.  Ignis  ucrd 
maioresquam  i pfa  corpora  funt.  At' 
qui  fit  umbra, cum  radi)  tum  inu  inter 
R slifim  cipiuntur.  Radi)  intercepti , aut  alid 
tmipti.  fletftuntur , aut  in  feipfos  reciprocan' 
tur.  Fledlunturueluticumafuperfi- 
cie  aqua:  radi)  (olis  in  lacunaria  exi' 

Jiunt, fitep  omnis  radioru  flexio  angu 
lis  inter  fe  j ut  probant  Mathematici, 
aequalibus.  Sed h sc  ad  aliam  partem 
Rali/  piCiura:  attinet.  Radij  flexi  eo  colore 
flai . nonnulla  ex  parte  imbuuntur,qucm 
in  ea  a qua  flebuntur  fuperficie  Inue' 
nerint.  Hoc  ita uidemus  fieri, cum  fa- 
cies  perambulanrium  in  pratis,  liibui 
rides  apparent.  Dixi  ergo  de  fuperfi- 
piebus ; dixi  dc  radijs ; dixi  quo  pacto 

uifendo  i 


«rifendo  ex  triangulis  coatdificeturpy 
ramis.  Probauimis  quam  maxime  in 
terfit  interuallum  cencriciqj  radij  po 
fitionem  ac  lurninu  receptionem  cer- 
tam eiTe.VerS  cum  unoafpe&u,non 
unam  modo , ied  plurimas  quocp  fu- 
perficies intueamur.  Poileaquamde 
Unguli»  fuperficiebus,  non  omnino 
ieiuneconfcripfimus.  Nunc  inuefti- 
gandueft.quemadmodu  coniuncffa: 
ftfe  fuperficies  efferant.  Singula:  qui- 
dem iuperfi'cies,ut  docuimus, propria 
pyramide  fuis  coloribus  etluminibus 
referta: gaudent.-quod  cum  ex  fuperfi 
ciebus,  corpora  integantur, tota:  cor- 
porum profpedla:  quantitates, fuper- 
ficiesue  unicam  pyramidem  referut : 
tot  minutis  pyramidibus  grauidam, 
quot  ed  profpedlu  fuperficies  radijs 
comprehendantur.  Hec  cum  ita  (int, 
dicet  tamen  quifpiam  quid  tanta  inda 
gatio  pitffori  ad  pigendum  afferret  e- 
molumentif  Nempe  ut  intelligat  le 
futurum  artificem  plane  optimum , 
ubi  optime  fuperficier  u diferimina  3 C 
propor- 


proportiones  notar/t,auod  paudll?' 
mi  admodum  nouer3t.Nam  fi  rogen 
tur  quid  in  ca, quam  tingunt,  fuper- 
dxcie  conentur  aflcqul , omnia  reaius 
poliunt  quam  quid  ita  ftudeJt  refpon 
dere.Quare  obfecro  nos  audeant  ftu- 
diofi  picflores.Quae  enim  didicille  iu- 
uabit,eaaquouis  praeceptore  dilcere 
nunq;  fuit  turpe  .Ac  dilcant  quidem 
dum  lineis  circumeunt  fuperficiem, 
dumcp  deicriptos  locos  implent  colo 
ribus , nihil  magis  quaeri,  quam  ut  in 
hac  una  fuperficie  plures  fuperficieru 
formae  reprefentetur  .Non  fecus  ac  (I 
fuperficies  haec,  quam  coloribus  ope- 
riunt, eflet  admodum  uitrea&T  perlu 
eida  huiufmodi,  utper  eam  tota  pyra 
mis  uifiua  ueris  uilendis  corporibus 
Emearet,  certo  interuallo.certacpccn 
trici radij  8C  luminis  politione,  emi- 
nus in  aere  fuis  locis  confiitutis,quod 
ipfumitaefle  demonftrant  pidlores, 
dum  fide  ab  eo  quod  pingunt  araouet 
longiuscp  confiftunt, natura  duce  hu- 
ius ipfius  cufpidcm  pyramidis  quaeri- 


fantes.  Vnde  omnia  rertius  concerni 
commetiri^  intelligunt.  Sed  cn  hate 
fit  unica  feu  tabulc.fc u parietis  fiiper' 
ficies.inquam  pi/ior  plurcs  SC  uarias 
una  pyramide , com  prehenfas  fuper* 
ficies  pyramidescp  ftudet  effingere, 
nece  fle  erit  aliquo  loco  fui  pyramide 
hancuifiuam,pericindi,utimcquales 
fimbrias  8C  colores  intercifio  dederit, 
tales  pidor  lineis  8f  pingendo  expri- 
mat. Quae  rcscumitafit,picflamfu» 
perficie  intuentesintercifione  quan- 
dam  pyramidis  uident.  Erit  ergo  pi' 
tfhira  interiaflio  pyramidis  uifiue  ie» 
eundum  datum  interuallum,  polito 
centro,  ftatutisqs  luminibus , in  da- 
tam fuperficie , lineis  8C  coloribus  ar- 
te, reprefentata.Iam  uero  quoniam 
pi&uri  diximus  efle  interfedlionem 
pyramidis,  omnia  idc  irco  pericrutan 
da  funt,ex  quibus  nobis  intercifioms 
partes  omnes  fint  notiffimse.  Nobis 
ergo  nouiffimus  iermo  habendus  eft 
defuperfidebus , a quibus  pyramides 
piiflura  intercidendas  manare  demo- 
b f ftratum 


’%6  OB  PICTVRjJ 
liratum  eft.  Superficierum  ali*  pro^ 
lirat*  iacent , ut  pauimenta  aedificio- 
rum, QC  cert*  fuperficies  aeque  a paui- 
meato  diftantes.  Ali*  in  latus  incum 
bunr.utifunt  parietes  &cgterg  fuper- 
ficies parietibus  collineares.  Inter  Ce 
autem  *q  ue  diftare  fuperficies  dicun- 
tur, cum  inter  media  inter  eas  diftan- 

tia,  omnflocofuieadSed.  Collinea- 
res fuperficies  ili*  funt, quas  cade  con 
tinuata  reda  linea  omni  parte  fui , 
aeque  contingit,  uti  funt  fuperficies 
quadratarum  columnarum , qu*  re- 
«3um  in  ordinem  ad  porticu  addant. 
H*c  illis  qu*  fupra  de  fuperficiebus 
diximus  addenda  funt.  His  uero  qu* 
deradijscu  extrinfeds  tum  intrinfe- 
cis  STcentrico , atcp  his  qu*  fupra  de 
pyramide  uifiua  recenfuimus, adden- 
da ed  illa  Mathematicoru  fententia, 
exqua  illud  probatur: quod  fi  linea 
reda  duo  alicuius  trianguli  latcrain- 
terfecet,  fitep  h*c  ipfa  fecans  8 £ nouif- 
fime  triangulu  condes, linea  alter*  li- 
n ii  prioris  trianguli, jque  didas,  erit 


tIBER.  r.  4} 

tunc  qufde  i's  maior  triangulus  huic 
minori  Iateribus,pportionalis.  Hic 
Mathematici.  A t nos  quo  clarior  pi- 
«floribus  fit  noftra  oratio  latius  paulo 
rem  explicabimus.  Intelligendum  ell 
quid  apud  nos  fit  hoc  loco,pportiona 
le.Dicimus  proportionales  cfictrian  TrinipM 
gulos,  quorS  latera  anguli  inter  fe  propoma» 
cande  admodffratione  (eruant:  quod  miles, 
fi  alterum  trianguli  latiisfit  in  longi- 
tudine bis  q;  bafis  atep  femis  & altera 
ter,  omnes  huiufmodi  trianguli, icu 
fint  illi  quide  maiores  hoc  feu  mino- 
res, modo  cande  laterum  ad  bafim.ut 
ita  loquar, couenicmia  habeant,  erile 
inter  ie^jportionales.  Nam  que  ratio 
partis  ad  parte  fui  ex  tat  in  maiori  tri- 
angulo >eade  in  minoriextabitergo 
trianguli,  a ita  fehabeit  omnis  apud 
nos,  inter  fe,pporcionaks  dicent  hoc 
quocp  utaguusintclligat,  fimilitidi- 
nequada  utemur.Ellquidehomo  pu 
filius, homini  maximo  proportiona- 
Usad  cubitu , ubi  cadefuetit  ^portio  : 

palmi,  pedis  ad  reliquas  corpbris 
fui par:cs,in  hoc,  puta  Euad.-o,  q fuit 


*8  D E P I C T V R A 
in  illo,  pina  Hercule,  quem  Gelliuj 
fupra  alios  homines  procerum  8C  ma 
gnum  fuiffe  coniedlatur . Neqj  eum 
etiam  fuit  alia  in  membris  Herculis 
proportio, quam  fuerit  in  Anthei  gi- 
gantis  corpore.  Vt  enim  utrilqj  ma- 
nus ad  cubita , & cubiti  ad  proprium 
caput, & carterorum  membrorum  fy« 
metria  pari  inter  fe  dimenfione  con- 
gruebanqita  hocipfum  in  noftris  tri- 
anguliseuenier,  ut  fitaliqua  inter  tri- 
angulos commenfuratio , per  quam 
minor,  cum  maiori,catteris  in  rebus, 
pratterquam  in  magnitudine,  conue- 
niat . Hec  autem  fi  fatis  intclliguntur 
ftatuamus  Mathematicorumfenten- 
tia,  quantum  ad  rem  noftram  condu- 
cit: Omnem  intercifionem  alicuius 
trianguli , atque  diftantem  a bafi,  tri- 
angulum conftituere.  Illi  fuo  maiori 
triangulo,ut  illi  loquuntur,  fimflem, 
uti  uero  nos  proportionale.  Etenim 
quae  inter fe  proportionalia  funt,  in 
his  omnes  partes  refpondent.  In  qui/ 
bus  uero  diuerii  8C  non  congruentes 
partes 


LIBER  I.  fi 

, partes  adfunr,  h*  minime  proportio- 
nales funt.  Partes  trianguli  uiuui  fune  Triengii 
pratter  lineas, etiam  ipliradij.quiqui-  partes. 
dem  erunt  in  proportionalibus  pitfiu 
rgquantiratibus  Ipertandis  numero : 
neris,  pares : in  no  proportionalibus 
uero illis,  erunt  non  pares.  Nam  alte 
raiftarum  non  proportionaliu  quar» 
titas,  autplures  occupabit  radios,aut 
pauciores.  Nofti  ergo  quemadmoda 
minor  triangulus  aliquis.ma/ori  pro 
portionalis  icatur.  Etmcminiftiex 
triangulis  pyramidem  uifiuam  con- 
ftitui . Ergo  omnis  nofter  iermo  de 
triangulis  habitus,  ad  pyramide, tra- 
ducatur. Ac  perfuafum  quidem  apud 
nos  fit,  nullas  quantitates  uifae  fuper- 
ficiei,  quae  atque  ab  intercifione  di- 
fient , in  piiflura  alteratione  aliquam 
facere,  Nam  funt  illae  quidem  atque 
diftantes  quantitates , in  omni  aeque 
diftanti  intercifione  fuis  correfpon- 
dentibus  proportionales,  qua:  res  cB 
ita  fitjiequirur  illud,quodnonal  tera- 
tis quantitatibus, ex  quibus  area  com 
pletur 


J.O  D E P I CT  V R A 

pletur  , quibufue  fimbria  corneti tur, 
nulla  fimbria:  alterabo  in  puftura  fuC 
cedit,  atcp  illud  marufeftu  eftonraem 
pyramidis  uifiugintercifionem,a  uila 
iuperricic  seque  diftantem,illi  perfpe/ 
<ftat  fuperficiei  efle  coproportionale. 
Diximusderuperficiebus  intercilio- 
ni  proportionalibus,  hoc  eft,  fupcrfi- 
cici  picfie  eque  diftan  tbus.  Veracum 
plurima:  pingenda:  fu  perficies  non 
atque  diftantes  affint,  de  his  nobis  in- 
ueltigatio  diligens  habenda  eft,  quo 
omnis-ratio  intercifionisexplicetur. 
Etenim  longum  edet,  per  difticilccp 
atqj  obfcurifsimB.in  his  trianguloru, 
pyramidiscp  intercilionibus  omnia 
ex  Mathematicoru  regula  profequi. 
Idcirco  noftro  more , ut  pidlores.di- 

cendojjcedamus.Rcferamusbreuiin 

me  aliqua  de  quatitatibus  no  gque  di 
ftanribus>qbus  pceptis  facilis  erit,om 
nis  no  arque  di  ftantis  fugficiei,  cogni- 
tio. Quantitaru  ergo  no  atque  diftan 
rium  aiise  radijs  uifiuis  collineares  , 
aliae  radijs  aliquibus  uifiuis  .atque  di- 


LIBERI  }« 

ftantcs  funt.  Quantitates  radijs  colli- 
nearcs,quonia  triangulu  no  efficiant 
radiorGcp  numcrfi  no  occupent,  loctf 
idcirco  nullu  intcrcifione  adipifcunf. 
At  in  qualitatibus  radijs  uifiuis  gque 
diftamibus,quant  o,cj  maior  eft  angu 
lusadbafim  trianguli , erit  obtufior, 
tanto  ea  qu  antiias  minus  radioru  e» 
cipie:,arcp  iddrco  intercifione  minus 
obtinebit  (pacij, Superficiem  quSti  ta- 
libus cotegi  diximus, at  cum  in  iuper/ 
ficiebus  non  raro  eucniar.utin  ea  fit 
quantitas  aliqua  atque  ab  intercifio- 
ne diftans:  exterae  uero  eiufde  fuperfi 
ciei  quantitates,  no  xque  diftent.eam 
pb  rem  fit,  utqux  in  iuperfide  adfunt 
xque  diftantes  quantitates  ,hx(blx, 
in  pictura,  nulla alteratione  faciant . 
Queuero  qualitates  no  xque  diftanr, 
hg  quanto  angulum, qui  in  triangulo 
fit  ad  bafim  maior, obmfiorem  habe- 
bunt, tanto  plus  alterationisaccipi- 
ent.Denicp  his  omnibus  addenda  illa 
philofophorum  opinio  eft,  qua  affir- 
mant ; fi  coda,  fidera,  maria,  montes, 
animat» 


i‘9  DB  Picvvkk 

animSdacp  ipfa , atcp  deincepscorpof 
ra  omnia  dimidio  quam  fint  minora, 
fuperis  ita  uolentibus,redderetur:fo- 
rc  ut  nobis  quatipuideantur  nulla  ex 

Er  te,  ac  nuc  (int  diminuta  apparent. 

am  magnum,  paruum.longu,  bre- 
ue,  altum,  infimum,  arftum,latu,ob- 
fcurum,  tenebrofum  8£  huiuimodi  o- 
mnia,  qua;  cum  poflint  rebus  adelle, 
non  die,  ea  philofophi  accidentia 
nuncuparunt : huiufmodi  funt,  ut  o- 
mnis  earum  plena  cogtiitio  fiat  com- 
paratione. Aeneam,  inquit,  Virgi- 
Ilus,  totis  humeris  fupra  homines  ex- 
tare. Atis,fi  Polyphemo  comparetur 
Pigm artis  uidebitur.  EuTialum  pul- 
cherrimum fuiffe  tradunt,  qui,  fi  Ga/ 
nimedi  a deo  rapto  comparetur , for- 
taflls  deformis  uideatur . Apud  Hi - 
fpanos  pleratqj  uirgines'  candida  pu- 
tantur,  qua;  apud  Germanos fuicg8£ 
atri  coloris  haberentur.  Ebur  argen/ 
tumqjcolorealba  funt,qu*,fi  cigno, 
aut  niueis  linteis  copurentur,  fubpal- 
lentia  uideantur . Hac  rationein  pi- 
tfuri 


dhira  tcrfiflime  2d  fulgentiffrme  qui- 
dem  fuperficies  apparent,  cum  illical 
bi  ad  nigrum  eadem, quae  eft  in  rebus 
iplis, luminati  ad  umbrofum  propor- 
tio fit.  Itacp  comparationibus  haec  o- 
mnia  diicuntur.  ineft  enim  in  compa 
randis  rebus  uis,u  t quid  plus, quid  mi 
nus,  quidue  squale  adiit,  intelliga- 
mus.  Ex  quo  magnum  effe  dicimus, 
quod  fit  hoc  paruo  maius  rmaximu, 
quod  fit  hocmagno  maius : lucidum, 
quod  fit  Oblcuro  clarius:  lucidilfimS, 
quod  fit  hoc  claro  lucidius,  Pit  quide 
comparatio  ad  res  in  primis  noulfi- 
mas.  Sed  cum  fithomo, rerum  omni- 
um,homini  notiisimus,fortaflis  Pro- 


& menfuram  rerum  omniu  efle : hoC 
lpfum  intelligebat.refum  OmniBacci 
dentia,  hominis  accidentibus  redie  co 
paran,atcp  cognofci.  Hac  eo  ipediat 
ut  intelligamus  in  pidhtra  quantula- 
cunm  pinxeris  cdtpora,ea  pro  illid 
pidli  hominis  comcnfuratione  gran- 
dia, aut  pufilla  uideri , hanc  fine  uim 
c compa 


comparationis  pulcherrimae,  omni* 
um  antiquorum  profpexifTe  Thiman 
res  mihi  uideri  folet , qui  pictor , ut 
aiunt,  Ciclopem  dormientem,  parua 
in  tabella  pingens,  fecit  iuxta  laty  tos 
pollicem  dormientis  amplectentes, 
ut  ea  latyrorum  commenluratione 
dormiens,  multo  maximus  uidere? 
tur.  Hactenus  a nobis  ferme  omnia 
dicta  funt,  qua:  ad  uiiendi  uim,queue 
ad  intercifionem  cognofcendam  ipc- 
ctant.  Sed  quia  non  modo  quid  fit, 
atep  ex  quibus  confiet  intercilio  5 uc- 
rumetiam  quemadmodu  eadem  fiat, 
ad  rem  pertinet,  dicendum  eft,de  hac 


. MBER.I.  . Ji 

iyscjs  iprius  hominis  longitudinem, 

Yn  tres  partes  diuido:qux  quidemihi 
partes  funt  proportionales , cum  ea 
inenfura  quam  uulgus  brachiS  nun- 
cupat. Nam  ea  trium  brachiorum,  ui: 
ex  fvmctria  membrorum  hominis 
patet,  admodum  communis  humani 
torporis  longitudo  eft.  Ifta  ergo  meri 
lura  iacentem  infimam  deicripti  qua> 
drangulf  lineam, in  quot  illa  iftiufmo 
direcipiatpartcs,diuido:acmihiqui- 
dem  hxc  ipiaiacens  quadranguli  li- 
nea , eft  proximiori  tranfuerix  & 
que  diftanti.in  pauimento,uifx  quan 
titati  proportionalis.  Pofi  hxc  uni> 

'cum  punclum,  quo  fit  uifttm,  loco 
intra  quadrangulum  conflituo , qui 
mihi  puntfius  eum  locum  occupet, 
ipfum  ad  quem  radius  Centricus  ap- 
plicet, idcirco  centricus  puneftus  di-  Ctntridtt 
catur.  Condecens  huius  centrici  pun/  fwidur. 
,fli  pofitioefi,non  altius  a jacenti  li- 
nea.quam  fit  illius  pingendi  hominis 
longitudo.  Nam  hoc  paclo  aequali  in 
Folo,&f  ipccfiantes,  &pidlx  resadelfe 
c a uidentuf 


Jtf  DE  PICT  VR.  A 
uidentur.  Polito  pundto  cen  trico* 
protraho  lineas  reclasapundlo  ipfo 
centrico  ad  lingulas  lines  iacentisai- 
uifiones , qus  quidem  mihi  lines  de- 
monftrant,quemadmodum  pene  ufqj 
ad  infinitam  diftantiam  quantitates 
tranfuerfs  fucceflurus  inter uallo  fub 
afpedlu  coartantur.  Hic  eflent  non- 
nulli, qui  unam  ab  diuilasque  diftan 
tem  lineam  intra  quadrangulum  du- 
cerent, fpaciumcp  quod  inter  utraicp 
lineas  adiit,  in  tres  partes  diuiderent. 
Tum  huic  fecunda:  atque  di  lianti  li- 
nes, aliam  item  sque  diftantem , hac 
lege  adderent,  ut  fpadum,  quod  inter 
primam  diuilam,  8C  fecundam  sque 
diftantem  lineam  eft,  intres  partes  di 
uifum:  una  parte  fui  excedat  ipaciiim 
id  quod  (it  inter  fecundam  SC  tertiam 
lineam,  ac  deinceps  reliquas  lineas 
adderent,  utfemper  fequens  inter  li- 
neas edet  fpacium  id  antecedens  fub- 
felquialterum,  utuerbo  Mathemati- 
corum loquar.  Itaque  fic  illi  quidem 
facerent,  quos  dC  u optimam  quan- 
dam 


LIBER  I.  y7 

dam  pingendi  uiam  (equi  affirment, 
eofdem  tamen  non  parum  errare  ce» 
feo:  quod  cum  cafu  primam  atque  di' 
flantem  lineam  pofuerint,  tam  fi 
extera:  aeque  diftantes  lineae  ratione 
&C  modo  fublequantur,  non  tame  ha- 
bent  quo  flt  certus  cuipidis  ad  bene 
fpetflandum  locus.  Ex  quo  nonmo« 
dici  in  pidlura  errores  facile  fucce- 
dunt-  Adde  his  quod  iftoru  ratio  ad' 
modii  uitioiaeflet.ubi  centricus  pun- 
<Sus  aut  fupra  autinfra  ptcfli  hominis 
longitudine  adftaret:  cum  eriam  res 
pitflas  nullas  ueris  rebus  conformes, 
nifi  certa  rationediftent.uideri  pofle, 
nemo  dodius  negabit.  Cuius  rei  ratio 
nent  explicabimus , fi  quando  de  his 
demonflrationibus  piclurx  conlcri- 
bemus,  quas  a nobis  fadlas , amici  dO 
admirarentur, miraculapidiurx  nun 
cuparunt.  Nam  ad  eam  ipfam  parte, 
liare  quae  dixi  omnia  maxime  perti- 
nent; ergo  ad  rem  redeamus,  Jlaec  cu 
ita  fint,  ipfe  idcirco  optimum  hunc 
adinueni  modum.  In  exteris  omni- 
c ; bus 


js’ ' de  pictV^a  . 
bus  eandem  illam  &T  centrid  pundl 

* " &Tlineziacentisdiuiiioueni,&apun- 

I lio  linearum  dudiones  ad  fingulas 

tacentis  lincz  diuiflones  profequor. 

| Sed  in  tranfuerfis  q u5u'tatibus , hunc 

1 modum  feruo . Habeo  areolam , in 

qtia  deferibo  lineam  unam  redam, 
r . Hanc  diuido  per  eas  partes , in  quas 

■acens  linea  quadranguli  diuiia  eft. 

'i  Deinde  pono  Turium  ab  hac  linea 

i,  pundum  unicum  tam  alte,  quam  eft 

in  quadrangulo  centricus  pundus  a 
i tacente  diuiia  quadranguli  linea  di- 

* ftans , ab  hocqj  pundo , ad  fingulas 
huius  ipfius  lincz  diuiflones , fingu- 

■i  las  lineas  duco.  T um  quantam  uehm 

diftantiam  cfle  inter  fpedantis  ocu- 
,,  Ium,  d£  piduram  ftatuo,  atep  illic  fta- 

■ tutointercifionis  loco  perpendicula- 

ri» ut  aiunt  Mathematici,  linea,  inter 
i>  cifionem  omnium  Irnearum , quas  ea 

tinea  per»  inuenerit,  efficio.  Perpedicularisqui- 
''  ffndiadd'  dem  linea  ea  eft,  quz  aliam  redam 

i,  r is-  lineam  diuidens,  angulos  utrinqjcir 

'*  ca  fe  rgdos  habeap  igitur  hzc  mihi 

perpen 


dat.  Eacp,  quod  pundtum  centricum 

Euadat , idcirco  centrica  dicatur, 
quo  (it,  ut  qui  pitfli  ho  m i nes  in  ul* 
tenori  paralello  ftcterint,  idem  lon- 
ge minores  fint,  quam  qui  in  anterio- 
ribus addant;  ncc  tamen  efle  c arteris 
minores,  ied  femotiores  apparent, 
quam  rem  quidem  a natura  ipfa  it» 
oftendi  palam  eft.  Nam  in  templis 
perambulantium  hominum  capita, 
uidemusferein  altum  xqualia  nuta* 
re,  pedes  uero  eorum,  qui  longius 
ablint,  forte  ad  genu  anteriorum  re- 
fponderc.  Harc  omnis  diuidendi  pa- 
uimenti  ratio,  maxime  ad  eam  pi- 
taurae  partem  pertinet , quam  nos 
sompofitionem.fuo  loco,  nominabi- 
mus, Ethuiufmodi  eft,  ut  ucrcar  ne 
ob  materia:  nouitatcm , ob  hanctp 
commentandi  breuitatem , parum  a 
legentibus  intelligantur . Nam , ut 
ex  operibus  prifcis  facile  intelligi- 
mus  > eadem  fortafsis  apud  maiores 
noftros  quod  eflet  obftura,  8f  diffi- 
cillima , admodum  incognita  latuit. 


Vix  enim  ullam  antiquorfi  hiftoriam 
apte  cbpofitani , necp  picftam , necp  fi- 
diam,neqj  iculptam  repencs.  Qua  de 
re  h*c  a me  di&a  funt  breuiter^Bf,  ut 
exiftimo,  non  omnino  obicure.  Sed 
intelligo  qualia  ilnt:ut  cum  in  his  nui 
lam  eloqueri*  laude  adipiici  queam, 
cum  cade  qui  primo  alpedu  non  co- 
prehenderit, uix  ullo  unquam  uel  in- 
genti  labore  apprehendat.  Subtiliffi- 
mis  autem  8C  ad  pitfiurS  bene  pronis 
ingentjs,h£c,quoquomodo  dicatur  ia 
ciflima  lane  dC  pulcherrima  funt;qua: 
quidem  rudibus,  8C  a natura  paru  ad 
has  nobiliffimas  artes  pronis,etiam  fi 
ab  eloquentilfimis  dicantur, admodu 
ingrata  funt,  A nobis  uero  eadem, 
fine  ulla  eloquetia , breuiifime  recita- 
ta fint,fortafiis  no  fine  faftidio  legun- 
tur , Sed  uelim  nobis  dent  neniam,  fi 
dum  in  primis  uolui  intelligi,id  pro- 
fpexi,  ut  clara  efiet  noftra  oratio, ma- 
gis quam  compta.  ornata.  Quae  uc- 
ro  fequentur  minus,ut  fpero.tedium 
legentibus  affwent, Diximus  ergo  de 
c f triangu 


©fi  PICTVRK 
triangulis , de  pyramide, de  interci- 
fione,  quae  dicenda  uidebantur,  quas 
res  tamen  confueui  apud  familiares 
prolixius,  quadam  geometrica  ratio-' 
nc,cur  ea  ita  e(Tent,dem5ftrare,  quod 
his  comentarijs.breuitatis  caula.pra^ 
termittendum  cenfui.  Hic  enim  fola 
prima,  picturae  artis,  rudimenta  re- 
cenfui.  Eacp  idcirco  rudimenta  riun-' 
cupari  uolumus , quod  ineruditis  pi- 
ctoribus , prima  arris  fundamenta  ie- 
cerint.  Sed  huiuimodi  funt.ut  qui  ea- 
dem probe  tenuerit,  is  cum  ad  inge- 
nium,tum  adcognofcendam  picturae 
diffinitione , tum  etiam  ad  ea,  de  qui- 
bus dicturi  fumus, non  minimu  pro- 
fuifle  intelligat.  Netpfitcjui  dubitet 
futurum  pictorem,nunquam  bonum 
cum,qui,qua:  pingendo  conetur,non 
ad  unguem  intelligat.  Fruftraenim 
arcu  cotcndfeur,  nili  quo  (agittam  di- 
rigas deftinatu  habeas.  Ac  uelim  qui- 
dem apud  nos  perfuafuni  effe.eum  fo 
lum  fore  pictorem  oprimu,  qui  opti- 
me eum  fimbrias , tum  fuperficierum 
qualitates 


I I B 


4? 


Qualitates  omnes  notafle  didicerit, 
Contracpeum  futurum  nunquam  bo 
num  artificem  affirmo , qui  non  dili- 
gentiflime,  quae  diximus,  omnia  te- 
nuerit. Idcirco  nobis  harcde  fuperfi 
Ciebus,  & interceffione  ditfla  perne- 
ceffaria  fuere.  Sequitur  ut  pictorem 
inftituamus , quemadmodum 
qua;  mente  conceperit, 
ca  manu  imitari 
queat. 


LIBER  II,  4? 

telligeret,fuam  recufafle  a poileris  ef- 
figiem cognofci,  caedere  ne®  pingi 
a quoquam,  ne®  fingi  uoluifie,  Ita® 
uultus  defim<T:oru,per  pidfuram  quo 
dammodo  uitam  pr  adonga  degunt. 

Quod  uero  pictora  deos  expreflerit, 
quos  gentes  uenerantur, maximum 
id  quidem  mortalibus  donum  fuif- 
ie  ceniendumeft.  Nam  ad  pietatem, 
qua  fuperis  potiffimum  coniuncfti  fu- 
mus, at®  ad  animos,  integra  quadam 
cum  religione , detinendos , nimium 
pidhtra  profuit.  Phydias  in  Elide  Io- 
uem  fedfle  dicitur,cuius  pulchritudo 
non  parum , recepta:  religioni,adiece 
rit.  Iam  uero  ad  delicias  animi  hone- 
ftiffimas,  at®  ad  rerum'decus  quanti!  TiSurt 
conferat  pi«ura,cu  aliunde  tum  hinc  confirn. 
maxime  licet  uidere,quod  nullam  fer 
me  dabis  rem  uiqueadeo  precioiam, 
quam  piclura:  focictas,non  longe  ca» 
riorem, multo®  grauiffimam  efficiat. 

Ebur, gemma:, SC  iftiuimodi  cara  om- 
nia , pieioris  manu  fiunt  preciofiora. 
Aurum  quo®  ipfum  picSur*  arte  eia 
b oratum 


.4 * de.  p I CT.V.R A ' 

boratum, longe  plurimo  auro  pendi» 
tur.  Quin  uel  plumbum  metallorum 
uiliffimu/iphidise  aut  Praxitelis  ma- 
hu  in  llmulachru  aliquod  dedudtmn 
fit,  argento  rudi  atqj  inelaborato  effe 
preciofius  fortafle  putabitur . Zeufis 
vitior  luas  res  doriare  coeperat:  quo- 
iiiam,ut  idem  aiebat,  precio  emi  noh 
pofifent.Nullum  enim  precium  exifti 
mabat  inueniriiquodiatisfaceret  huic 
qui  pingendis  aut  fingedis  animant i» 
bus,quaii  alterum  ieie  inter  mortales 
deum  praedaret  Has  ergo  laudes  ha> 
pet  pictura, ut  ea  indruwi  cum  opera 
lua  admirari  uideant,tum  deo  ie  pene 
iimillimos  cfle  intelligat.  Quid  quod 
omniu  artium,  uel  magidra,ueliane  i 

praecipuum  picdura  ornamentu  ed  i i 

Nam  architedlus  quidem  epidilia>ca- 
pitula,  bafes , columnas , fadigiaq?  & j 
liuiuimodi  ceteras  omnes  aedificiorn 
laudes, ni  fallor.ab  ipfo  tanta  picdore 
fumpfit.Pidloris  enim  regula  8C arte, 
lapicida>fculptor,omnesqj  fabroru  of 
fidnaCjOirinescp  fabriles  artes  dirigufl  i 


■ pitSura  in  ufu  fuifle  priufcjj  i 


48  bfc  PJCTVRA 

Italiam, dicunt  noftri,  ueniile  pidhirS 
Piflura  4 poft  Marcelli  uitflor/as  ex  Sicilia-Sed 
gbui  pr cp  non  multu  intereft  aut  primos  pidlo- 
/td4.  res,  aut  pictura:  inucntores  tenuifle, 
quandoquidem  non  hiftoriam  pictu 
rx>ut  Plinius,(ed  artem  nouiffimere- 
cenfeamus.  De  qua  hac  xtate  nulla 
fcriptoru ueterum  monimenta.qux 
ipie  uiderim,  extant.  Tametfi  ferunt 
Eufranore  Hilchimium  nonnihil  de 
iymctria  & coloribus  icripfifle,  Anti- 
gonum cp  8C  Xenocratem,depicfluriS 
aliqua  literis  mandalle.tum  SC  Apel- 
lem ad  Perfeu  de  picflura  colcripnfle. 
RefertLaertiusDiogenes,Demetri3  • 
qucwp  philoiophum  picturam  comen 
tatu  fuiffe : Tum  etiam  exiflimo  cum 
extera:  omnes  bonae  artcs.monumert 
tis  li terar  um  a maioribus  nollris  com 
mendatx  fuerint, piciura  quocp  a no- 
liris  Italis  non  fuiffe  icriptoribus  ne- 
glectam. Nam  fuere  quide  antiquif- 
Etru/cipin  iimi  in  Italia  Errufci,  pingendi  arte 
gonii  arte  omnium  peritiffimi.  Cenlet  Trime- 
peritifimi.  giltus  uetullilGmus  fcriptor,una  cum 
religione 


UBER  II.  4* 

religione  fculpturS  & picturam  exor 
tam,fic  enim  inquit  ad  A(clepiu:Hu> 
inanitas  memor  naturx  & originis 
fuae,deOs  ex  firi  uulrus  fimilitudine  fi- 
gurauit.  Et  quis  negabit  omnibus  iri 
febus  cum  publicis.tum  priuatis,pro 
phanis , religiofiscp  piifiura  (ibi  hone 
liiffimas  partes  uendicafle  < Vt  nulla 
irtificiu  apud  mortales  tanti  ab  Omni 
bus  exiftimatu  inueniam . Referutur 
de  tabulis  pidlis  precia  pene  incredibi 
lia.  Ariftides  Thebanus,  pufrura  uni- 
tam centu  talentis  uendidir-Rhodum 
iioincenfam  a Demetrio  rege.ne  Pro 
thogenis  tabula  periret,  referut.  Rho 
du  ergo  unica  piifiura  fuiile,  ab  hofti- 
bus, redemptam, poffuir.us  affirmare. 
Multa  praiterea  huiufmodi  colletfla 
funt, quibus  apte  intelligas  iem  per  bo 
hos  pidlores  in  fumma  laude  & hono' 
re  apud  omnes  fuiffe  ucriatos , ut  et  ia 
hobiliffitni  ac  prarftattlfimi  clues,  phi 
lofopliicp  8C  reges,no  modo  pitflis  re- 
bus,(ed  pingedis  quocr,  maxime  dele- 
flaretur.  L.Maniliusjciuis  Rom.  Sd 
d Fabiui 


Fabius  homo  io  urbe  nobiliffimus,pl 
rtores  fuerut.T  urpilius  eques  Rom,. 
Veronx  pinxit,  Sitedius  pretorius  oC 
proconfuI,pingendo  nomen  adeptus 
eft.  Pacuuius  poeta  tragicus, Enni]  po 

etx  nepos  ex  filiajiercule  inforo  pin 

xit.  Socrates, Plato , Metrodorus^, 
Pyrrhocp  philofophi,  piiSura  clarue- 
re. Nero,  Valentinianus^  atep  Alex- 
ander Seuerus  imperatores, pingendi 
ftudiofiilimi  fuere.  Longu  effet  refer- 
re, quot  principes,  quotue  reges  huic 
nobiliilimx  arti  dediti  fuerint . T um 
etia  minime  decet  omne  pitforS  uete 
rum  turba  recenfere.qux  quidequan 
ta  fuerit, hinc  cofpici  poteft.quod  De- 
metrio Valerio  Phanoftrati  filiolo, 
ftatuar.partim  equeftres,gtim  in  cur- 
ribus Si  bigis  fer  me  intra  400, dies  fue 
re  confumatae.  Ea  uero  in  urbe  in  qua 
tantus  fuerit  fculptoru  numerus, utru 
Si  pitflores  non  paucos  fuifle  arbitra- 
bimur < Sunt  quidem  cognatae  artes 
eodem®  ingemo  piiftura  oC  (culp  tura 
nutrit* . Sed  ipfe  pitfioris  ingenium» 


k,  i B E R f.  *V- 

tauodinrc  longe  difficillima  uerletur» 
iemg  prefera.  Veru  ad  rem  redeamus-. 
Inges  naucp  fuit  & pictorii  8C  iculpto 
tum  illis  teporibus  turba, cu  et  princi 
pes,fid  plebei, & dodti  atqs  indocli  pi- 
«fluradelciftabatur.  Cumcp  inter  pri- 
mas  ex,puincijs  predas,figna  & tabu- 
las in  theatris  exponebat:eo^,pce(fit 
res,ut  Paulus  Aemilius,ca;teri<B  non 
pauciRomani  ciues,filiosinter  bonas 
artes  ad  benebeatecpuiuendu,pi<flura 
edocerecqui  mos  optimus  apud  Grg 
dos  maxime  obler uabat,ut  ingenui  et 
libere  educati  adolelceces.una  cum  Ii- 
teris, Geometria  Mufica, pingendi 
quoqs  arte  inltruerent.Quin  SC  fcemi 
nis  etia  htec  pingendi  facultas  honori 
fuir.MartiaVarfonisfilia,q>pinxerit 
apcffcriptores,cekbrat.  Ac  fuit  quid? 
tanta  in  laude  S(  honore  pidhira,uta- 
pud  Grxcos  caueret  edicto,  ne  feruis 
pictura  difeere  liceret, necp  id  quidem 
iniuria.Na  eft  pingedi  ars  ,pfcdto  libe 
fatibus  fiC  nobmfTanimisdignifljmas 
maximum  optimi &preftatis  ingenii 
d t apud 


icentia  ac  exercenda  omnis  itas  SC  pe 
ritoru  &C  imperitorS  i tanta  cuni  uolu 
ptate  uerfetur.  Liceat  de  meiplo  profi 
teri,fi  quando  me  animi  uoluptatisq, 
caula  ad  pingendu  confero , quod  fa- 
cio fane  perfa;pius,cu  ab  alijs  negocijs 
ociS  fuppeditat , tanta  cum  uoluptate 
in  opere  perficiundo  inlifto , ut  tertia 
&quar- 


I 

. (.IBER  ir.  /j 

{X  quarta  quom  horam  clapfam  efle, 
uix  poffim  credere.  Itacp  uoluptatem 
hxc  ars  affert , dum  eam  colueris  lau- 
dem.diuitias,  ac  perpetua  fama , dum 
eam  bene  excultam  feceris . Qu*  res 
cum  ita  fit,  cum  fit  pirtura  optimu  8C 
uetuftiflimu  ornamentis  rerum,  liber 
ris digna, dodlis  atcp  indodlis  grata, 
maiorem  in  modum  hortor  ftudioios 
iuuenes, ut, quoad  liceat, piftur*  plu- 
rimam operam  impendant.  Proxime 
eos  moneo,  qui  piclura:  ftudiofilfimi 
funt,ut  omni  opera  8C diligentia  pro- 
iequantur  ipfam  pcrfecfiam  pingendi 
artem  tenere.  Sit  uobis , qui  pidura 
pradlare  contenditis , cura  in  primis 
nominis  & fama:,  quam  ueteres  affe- 
cutos  uidetis . Ac  mcminiffe  quidem 
iuuabit,  iemg  aduerfam,  laudi  & uir- 
tuti.fuifle  auaricia.  Quacftui  enipj  in- 
tentus animus , raro  pofteritatis  ff  u- 
dlum  aflequetur.  Vidi  ego  plerofcp  in 
ipfb  quafi  flore  perdiicendi,i|ico  deci- 
difle  ad  quatftum,  8C  nec  diuitias , nec 
laudem  ullam  inde  f uifle  adeptos, q ui 
d 5 fiinge- 


'**  DE  PICTVR.  A 

fi  ingenia  ftudio  auxiffent.m  laudem 
facile  confcedi (Tene, quo  in  loco  die 
uitias  & uolupiate  accepiflent.  Itacp 
dc  his  feris  hadtenus.  Ad  inftitutS  re- 
fidumin  deamus.  Pidlura  in  tres  partes  diui- 
tres  furies  dimus,  quam  quidem  diuifionem  ab 
eiittidi  fo-  fpia  natura  compertu  habemus.Nam 
Kil-  pumpidiura  ftudeatrcsuifasreprgfcn 

tare,  notemus  quemadtnodB  res  ipfes  • 
fub  afpcdtu  ueniSt.Principio  quidem 
cum  quid  aipicimus , id  uidemus  efle 
aliquid  quod  locum  occupet . Pidlor 
uero  huius  Iod  fpacium  circuicribet, 
tam  6;  rarione,duccnde  fimbria;, apto 
uocabulo  circufcriptione  appellabit, 
proxime  intuentes  dignofeimus , ut 
plurimae  profpccti  corporis  iugficies 
inter  ie  conueniant,hascp  fupcrficierS 
coniundiiones  artifex  fuis  locis  defl- 
gnas,redlecompofirione  nominabit. 
Poftremo  afpicietes,diftindlius  luper 
ficieru  colores  diicernimus , cuius  rei 
peprefentatio  in  pidlura  quod  omnes 
ferme  differentias  a luminib.recipiat, 
pcrcomode  ap«d  nos , receptio  lumf- 


LIBER  II.  y* 

guam  fitimpoffibilc  aliquidpingen- 
po  redlc  mutari,  quod  no  de  ie  perpe- 
tuo eandem  pingenti  faciem  feruet. 
fdinc  eftquod  pidlaabalijs  res, cum 
(emper eandem  faciem  feruent, faci- 
lius quam  Iculptas  emulantur.  Tum 
nofti,  quam  interuallo  accentrici  po- 
fitione  mutatis , res  ipfa  uila , alterata 
efle  appareat.  Itatp  hanc  non  medio- 
crem, quam  dixi  utilitatem,  uelu  pra: 
flabit,  ut  res  femper  eadem  e confpe- 
«flu  perfiflat.  Proxima  utilitas  ed, 
quod  fimbriarum  (itus  &C  fuperficie- 
rum  termini,  certiflimis  jn  pingenda 
tabula  locis , facile  conditui  pqffint. 
Nam  cii  iftoc  in  paralello,  frontem: 
in  proximo , nafum : in  propinquo, 
genas : in  infer/ori,mentum,S^  iftiufi- 
modi  omnia,in  locis  fuis  difpofita  in- 
tuearis, itidem  in  tabula  aut  pariete, 
fuis  quocp  paralellis  diuifa  ,ilico  bd- 
lifiime  omnia  collocaris . Podremo 
hoc  idem  uelum,  maximum,  ad  per- 
ficiendam pi<fluram,adiumentu  prae- 
dat, quando  quidem  rem  ipfam  pro- 
ci s minentem 


minentem , 8C  turgidam  in  illae  pla- 
nitie ueli  conlcriptam , & depiiffam, 
uideas.  Quibus  ex  rebus  quantam  ad 
facile  dCrefte  pingendum  utilitatem 
uelum  exhibeat, latis  8C  iudicio  & cx- 
perientia  intelligere  poflumus  ■ Nec 
eos  audiam,  qui  dicunt  minime  con- 
ducere pitflorem  his  rebus  afluefieri; 
quae  8C  fi  maximum  ad  pingendum 
adiumentum  afferant,  tamen  huiuf- 
modi  funt,  ut  abscp  illis , uix  quiccjuS 
per  fe  artifex  pofsit. Non  enima  pi- 
<flore,ni fallor, infinitum  laborem  ex- 
polcimus,  fed  pitfluram  expediamus, 
eam  qug  maxime  prominens,&  daris 
corporibus  perfimilisuideatur.  Qua 

rem  quidem  non  fatisintelligoquo- 
nam pacflo  unquam fineueli admini- 
culo^polTit  quifpiam.uel  mediocri- 
ter aflequi.Igitur  intercifione  hac,  id 
eft  uelo , ut  dixi , utantur , hi  qui  Ha- 
dent  in  piclura^ficerc.  Quod  fi  abfqj 
uelo  experiri  irigenifi  delecflet,  hanc 
iplam  paralellorum  rationem  intui- 
tu confequatur,utfemper  lineam  AHc 
trans 


tranfueriam,  ab  altera  perpendicula- 
ri, perfertam  imaginetur.ubi  profpe- 
(flum  terminum  in  piftura  ftatuant, 
Sed  cum  pleruntpinexpcrtis  pidlori 
bus  fimbria:  fuperficierum  dubiae 
incertae  fint,ueluti  in  uultibus,  qui 
non  decernunt,  quo  potiflimum  lo- 
co tempora  a fronte  difcriminentur, 
edocendi  idcirco  funt, quonam  argu- 
mento eam  rei  cognitionem  aflt> 
quantur.  Natura  idquidem  pulchre 
demonftrat.  Nam  ut  in  planis  fuper- 
ficiebus  intuemur , ut  iuis  proprijs 
luminibus  Bi  umbris  infignes  flnt, 
ita  BC  in  (phtericis  atque  concauis  fu- 
perficiebus , quafi  in  plures  fuperfi- 
cies  cafdem  diuerfis  umbrarum  di 
luminum  maculis,  quadratas  uide- 
mus.  Ergo  finguhe  partes  claritate, 
& obicuritatc  differentes , pro  lingu- 
lis fupcrficiebus  habendg  funt.  Quod 
fi  ab  umbrofo , fenfim  deficiendo  ad 
illuftrem  colorem  , uiia  fuperficies 
fotinuarit,  tunc  medium,  quod  inter 
- utruncp 


LIBER  II.  iti 

hientis  a nobis  de  fugfic  iebus,  radijs, 
pyramideqj  attp  intcrcifione , cxpo  - 
lita  funt,  ea  omnia  menti  repetenda 
funt.  Deniqj  meminifti  quae  de  paui- 
menti  paralellis , 8f  centrico  pundlo, 
atep  linea  differ  ui,  In  pauimento  ergo 
paralellis  inferipto,  ala:murorum,8C 
cjuaiuis  huiufmodi,  quas  incumben- 
tes nuncupauimus  fuperficies ; cogdf- 
ficand*  funt.  Dicam  ergo  breuiter, 

Juid  ipleinhac  coedificattoneefficia. 

rincipio  ab  ipfls  fundamentis  exor- 
dium capio : Latitudine  enitti  8C  lon- 
gitudinem muroro  in  pauimento  de- 
(cribo.  In  qua  quidem  delcriptione  ii 
lud  a natura  animaduerti.hullius  qua 
dratf  corporis  redlorum  angulorum, 
pluiquam  duas  lolo  incumbentes  iun 
dias  fuperficies , uno  afpedlu  polle  ui- 
deri.  Ergo  in  deferibendis  parietum 
fundamentis,  id  obleruo,  utlolum  ea 
latera  circumeam,  que  fub  alpedlupa 
teant.  Ac  primo  femper  a proximio- 
ribus (uperficiebus  incipio,  maxime 
ib his, quae  aeque  ab  intercifione  di- 
fiant/ 


dant.  Itaqj  has  ego  ante  alias  conieri- 
bo,  atcp  quam  uelim  e(Tc  harum  ipfa' 
rum  longitudinem  ac  latitudinem, 
tpiis  in  pauimento  delcriptis  paralel 
lis,conftituO.Nam  quotea  uelim  efle 
brachia,  tot  mihi paralellos  aflumo. 
Medium  ucroparalellorumex  utri- 
ufip  diametri  mutuaietftioneacdpio, 
ItacB  hac  paralellorum  menfura,  pul- 
chre latitudinem  atcp  longitudinem 
Turgentium  a folo  medium  coicribo» 
Tum  altitudine  quocp  fuperficierum 
hincnondifflcillime  aflequor.  Nam 
qua:  menfura  eft  inter  centridi  linea, 
&T  eum  pauimenti  locum , unde  ardifi 
cr)  quantitas  infurgit,  eandem  menfu 
ram.tota  illa  quatitas  ieruabit.Quod 
fi  uoles  iftanc  quantitate , ab  folo  efle 
uicp  in  fublime  quater,quam  eft  horni 
nis  picfti  longitudo, 2C  fuerit  linea  cen 
trica  ad  hominis  altitudinem  pofitai 
erunt  tunc  quidem  ab  infimo , quan- 
titatis capite,  uique  adcentricam  li- 
ncam, brachia  tria.T  u ueroqui  iftam 
quantitatem  uis  uftp  ad  brachia  x 1 1: 


L iB  B R It 

'iccrelcere,  ter  tantundem , quantum 
eft  acentrica  uftp  ad  inferius  quanti- 
taris  caput  furfum  uerfus  educito.  Er 
go  ex  his  quae  retulimus  rationibus 
pingendi, probe  pofTumus  omnes  an- 
gulares fuperficies  circumlcribere. 

Reftat  ut  de  circularibus  fuperficie- 
biis  luis  fimbrijs  confcribendis,  enar- 
remus. Circulares  quidem  exanguia 
ribus  extrahuntur.  Id  ipie  fic  facio 
Areola  quadrangulo  xquilatero  re-  ArtoUu 
diorum  anguloru  incircuo , huiuscp 
quadranguli  latera  in  partes  eiufmo- 
di  diuido , in  quales  partes  inferior* 
in  pidtura,  quadranguli  linea  diuiia 
eft.  Lincasq;  a lingulis  pun<f?is,ad  fibi 
oppofitos  pundios  diuifionum  du- 

pleo  illiccp  circulum, quam  uelim  ma 
gnum>  fuper  inlcribo , ut  mutuo  fe- 
le circulus  fldparalella:  linea:  lecent, 
Omnesque  lediionum  punctos  lo- 
co adnoto  , quae  loca  in  (iris  para- 
lellis  pauimenti  deicripti  in  pidlura 
configno . Sed  quia  olet  extremus 
lator 


&4  DE  MCTVR  A 
labor  minutis , ac  pene  infinitis  para* 
lellis  totum  circulum  multis,  ac  mul- 
tis locis  percidere , quoad  numerofe 
puncflorii  confignatione,  fimbria  cir« 
culi  continuaretur : Idcirco  ipiecuni 
otflo  i aut  quod  libuerit,  percifiones 
notaro  tum  ingenio,  eum  circiili  atri* 
bitum,  pigendo  ad  ipios  fignatos  ter- 
minos duco.  FortalTis  breuior  elTet 
uia, hanc  fimbriam  ad  umbram  lam- 
padis circumicribere:  modo  corpus , 
quod  umbram  efficiat,  certa  ratione 
lumen  exciperet , & iuo  loco  interpd 
neretur.  Itacp  diximus  ut  paralelloru 
adiumentis,maiores  fuperficies  angii 
lares,  SC  circulares  circunfcribantur; 
Abfoluta  igitur  omni  circunicriptid 
rie>iequitur  utdecompdfitione  diceii 
Campo f?=  dum  fit.  Repetendu  idcirco  eft  quid 
no  <jmi.  fiteompofitio.  Eftautem  compdfitid 


e R ai»:  ef 

partes  corpora , corporis  pars  mem- 
brum eft,  Membri  pars  eft  fuperfi- 
Cies,  Prima;  igitur  operis  partes,  fu-  6 ptrisp» 
perficies,  q>  ex  his  membra , ex  meffl-  in  <jue. 
bris  corpora,  ex  iliis  hiftoria , cx  qua 
ultimu  illud  quide  SCabfolutu  piCto» 
fis  opus  perficitur*  Ex  fuperficierum 
compofitione  illa  elegans  in  corpori 
bus  concinnitas,et  gra  tia  extat,quam 
pulchritudinem  dicunt.  Nam  his  uul 
tus, qui  fuperficies  alias  grandes, alias 
minimas  illuc  prominentes , iftuc  in- 
tus nimium  fetruias,& reconditas  ha 
buerit, quales  in  uetularum  uultibus 
uidemus : erit  quidem  is, afpedlu  tur- 
pis. In  qua  uero  facie  ita  uintfla*  ade- 
runt fuperficies , ut  amena  lumina  iri 
umbras  iuaueS  defluant , nullarcp  an* 
gulorum  afperitates  eSctent,  hanc  me- 
rito formofem.ar  uenuflam  faciem  di 
cemus.  Ergo  in  hac  fuperficieru  com 
pofitione,  maxime  gratia  & pulchri- 
tudo perquirenda  eft.  Quonam  uerd 
patflo  id  aflequamur,  nulla  admodu 
mihi  utfa  eft  uia  ceriiOr , quam  ut  na-. 

* _■  l e tutam 


fergo  quxdam  circa  magnitudine  ra 
tio  tenenda  cft.  In  qua  quiderq  com- 
menfuratione , iuuat  in  animantibus 
pingendis.primum  ofla  ingenio  fub/ 
tercoIare.Nam  hfc  quod  minime  in- 
fle<flantur,iempcr  certa  aliqua  iedem 
occupant . T um  oportet  neruos 
muiculos, filis  locis  inhaerere.  Deni® 
pctremu  carne  8C  cute  olla, ST  imifcir- 
los  ueftitos  reddere.  Sed  hoc  in  locd 
fortaflls  aderunt  quidam  obrjcienres, 
quod  fiipra  dixerim , nihil  ad  pidore 

Erum  reru  fpedlare,  que  no  uideant. 

ede  illi  quide,  fed  ucluti  inuefticn' 
do  prius  nudum  fubfignare  oporter, 
que  poltea  ueftibus  obambiendo  in- 
uoluamus.fic  in  nudo  pingedo, prius 
ofla  8C  mulculi  dilponehdi  funt  quos 
moderatis  carnibus  ftf  cute  ita  ope- 
rias,ut  quo  fint  loco  muiculino  diffi- 
cile intelligat.  A t enim  cu  has  omnes 
menfuras  natura  ipla  explicatas,  int 
mediu  exhibeat,  tum  in  eifde,  ab  ipfa' 
natura,  proprio  labore  recognolcen- 
dis  utilitatem  no  modicam  inucn ice 
e » ftudiofii» 


68  DEPICTVRA 
ftudiofus  pidlor.  Idcirco  IaborehunC 
SymmetrU  ftudfofi  fufcipiant,  ut  quantu  infym» 
metriamembrorurecognofcendaftu 
dij  8C  operar  pofuerint, tantum  fibi  ad 
eas  res  quas  didicerint  memoria  fir» 
mandas,profuifleintelHgant.  Vnum 
tamen  admoneo.ut  in  commeniuran 
do  animante,  aliqua  illius  iplius  ani- 
mantis membrum  fumamus,quo  eae- 
tera  metiamur.  Vitruuius  archite- 
dius, hominis  longitudinem  pedibus 
dinumerat.  Ipfc  uero  dignius  arbi' 
tror,  fi  extera  ad  quantitatem  capitis 
referantur.  Tametfi  hoc  animaduer- 
ti,ferme  comune  efle  in  hominibus, 
ut  eadem  fid  pedis,  &T  qux  eft  a mento 
tiliis  m • adccruicem  capitis,  menfura  interfit. 
\ licem ■ Itacpuno  fuicepto  membro , huic  ex- 
tera accomodanda  fimt.  Vt  nullum 
in  toto  animante , membruadfit  lon- 
gitudine aut  latitudine, exteris  non 
correfpondens  - Tum  prouidendum 
eft , ut  omnia  membra  fuum,  ad  id  de 
quo  agitur, officium  exequantur.  De 
cet  currente  manus  no  minus  iatftard 
quan» 


LIBER  II.  $9 

quam  pedes.  At  philoiophoru  oran- 
tem, malo  in  omni  membro , fui  mo- 
deftiam.quam  palcftram  oftender.  •antAiu- 
Demonpi(?lor,Hoplicitem  incerta-  sjw.  l«‘ 
mine  expreiliqutillufudare  cum  qui/  tuter  lo- 
dem  diceres , alterucp  arma  deponen-  ciu. 
tem  plane,  ut  anhelare  uideref.  Fuit 
8Cqui  Vlyxem  pingeret, utin eo  no 
ueram,  ied  fiftam  8C  iimulatam  inia- 
niam  agnoicas.  Laudatur  apud  Ro- 
manoshiftoria,  inqua  Meleager  de- 
fundius  afportatur,  & qui  fubfunt, 
angi,  ST  omnibus  membris  laborare 
uideantur . In  eo  ucro  qui  mortuus 
(ic,nul!um  adiit  membra,  quod  non 
demortuum  appareat,  fcilicet  omnia 
pendent, manus , digiti , ceruix : om» 
nia  languida  decidunt-Deniq»  omnia 
ad  exprimendam  corporis  mortem, 
congruunt,  quod  quidem  omnia  dif- 
firillimu  eft,Nam  omni  ex  parte  ocio 
fi  ia  corpore  membra  effingere,  tam 
fummi  artificis  eft,quam  uiua  omnia, 

SC aliquid  agentia  redderet,Ergo  hoc 
ipfum  in  omni  pidiura  ieruandu  eft, 

C i ut  quarqs 


{ro  DE  PICTTRA 
utquarcp  membra  fitum,  ad  id  de  quo 
agitur,  officiu  ita  peragant,  ut  ne  mi* 
nimus  quidem  articulus, pro  re,uacet 
munere  adeo,  ut  mortuoru  membra, 
adunguem  ufep,  mortua , uiucntium 
uero  omnia,uiua  elTe  Uideant.  Viucre 
corpus  tum  dicitur , cB  motu  quoda, 
fua  Iponte, agatur.  Mortemtp,  aiunt: 
efle,  ubi  membra  uita:  officia , hoc  eft 
motum  Si  fenfum , amplius  ferre  ne- 
queunt. Ergo  qua:  corporB  fimula- 
chra,  pidor , uiua  apparere  upluerit, 
in  his  efficiet,  ut  omnia  membra  fuos 
motus  exequantur.  Sed  in  omni  mo- 
tu uenuftas  di  gratia  fedanda  eft.  Ac 
maxime  hi  membrorum  motus, uiua 
fes  Si  gratiisimi  funt,  qui  aera  in  altu 
petunt.  T um  fpecicm  quocp  diximus 
in  componendis  membris  fpeiftanda 
ede.  Nam  per  abiurdum  effet , fi  He- 
lena:,aut  Iphigenia:  manus,  feniles  Si 
rufticanae  uiderentur.  Aut  fi  Neftori 
petflus  tenerum, ceruix  lenis:  aut  fi 
Ganimcdi  frons  rugoia,  crura  athle- 
ta: : aut  fi  Miloni,  omnium  robuftiP 
fimq 


fimo , latera  leuia  SC  gracilia  addere* 
mus.Tum  etiam  in  eo  fimulachro, in 
quo  uultus  fint  folidi,  &f  fucci pleni, 
utaiunt,  turpe  edet  lacertos  & ma- 
nus made  abfump.tas  agere.  Cotracp 
qui  Achamenidem,  ab  Aenea,  in  in- 
fula  inuentO,  pingeret  facie, qua  eum 
fuifle,  Virgilius  refert:  nec  carcera  fa- 
ciei conuenientia  fequerenrur,  edet 
is  quide  picior  perridiculus , atqjin- 
eptus.  Itara  fpecie  omnia  conueniant 
oportet.  Tum  colore  quoque  inter 
fe  correfpondeant,  uelim.  Nam  qui* 
bus  fint  uultus  rofei , uenufti , niuei, 
his  peifhis  ac  extera  membra  fufea, 
6C  truculenta  minime  conueniunt. 
Ergo  in  compofitionc  membrorum, 
quae  de  magnitudine,  officio , fpecie 
8C  coloribus  tenenda  funt:  diximus 
fatis.  Nam  rd  pro  dignitate  omnia 
fubfequentur  oportet.  Et  Venerem 
autMineruam  faga  indutam  .mini- 
me conuenit.  Iouem.aut  Martem, 
uefte  muliebri  indecenter  ueftires. 
Caftore  BC  Pollucem  prifei  pidores, 
e 4 pingendo 


r . a 

*r  D E P ! C-T-y  R (H 
pingendo  curabant , ut  cum  gemelli' 

! uiderentur,  inaltero  tamen  pugilem 

naturam,  in  altero  agilitate  difcerne? 
i res.Tum&  Vulcano  claudicandi  ui- 

! tiiimapparere,fubueftibu*uolcbant. 

Tantum  'Uis  erat  ftudiu  pro  officio, 
j (pede  S C dignitate,  quod  oportet  ex- 

; Corporum  pj-imcre.  Sequitur  corporum  compo 
fompofitit  litio,  inqua  omne  pidoris  ingenium  | 
S(  laus  uerfatur.Quam  quidead  co.m 
politionem , nonnulla,  in  compoti' 

* tione  membrorum  dida,  pertinent. 

. Nam  officio  8C  magnitudine  corpo- 

ra omnia, in  hiftoria  coueniant  opor- 
tet.Si  enim  Centauros  in  ccena  tu- 
, multuantes  pinxeris , ineptum  edet, 

in  tam  efferato  tumultu , aliquem  ui- 
no  fopitum  accubare.  Tum  etiam  ui/ 

Cium  edet,  fi  homines  pari  didantia,  1 
alrj  alijs  multo  maiores:  ut  fi,  canes, 
equis  pares,  inpidura adedent.  Ncqi 
parum  etiam  uituperandu  eft,quod 
, plerunque  uideo  pidos  in  sedificio 
homines, quali  in  (crinio  redufos,  in 
> quo  uix  (edentes,  &Tin  orbem  coadi 

recipiantur 


H &E*-  J»;  Ti  • 

recipiatur Corpora  igitur  omnia,8cT 
magnitudine  &T  efficio, ad  eam  rem 
de  qua  agitur, coueniant.Hiftoria  ue  Hiftoru. 
rd  qua  merito  poffis  8C  laudare  8C  ad- 
mirariciufmodi  erit, qua;  illecebris 
quibufdaieicita  amccna  8C  ornatam 
exhibeat,  ut  oculos  docfti  atep  indodii 
fpedlatoris,  diutius  quada  cum  uolu- 
ptatc,3d  animi  motu,detineat.  Prima 
enim  quod  in  hiftoriauoluptate  affe- 
rat.eft  ipia  copia  8C  uarietas  rerum. 

V t enim  in  cibis  atqj  in  Muiica  fem- 
per  noua  8C  exuberantia, cum  cactcras 
fortaffis  ob  cau(as,tum  nimirum  eam 
ob  cauiam  deledlSt , quod  ab  uetuftis 
& condietis  differant.  Sic  in  omni  re' 
rum  uarietate, animus  &C  copia  admo 
dum  delediatur. Idcirco  in  pi<fhira,8d 
corporu  8C colorum  uarietas  amcena 
cft.  Dicam  hiftoria  effe  copioflffima 
illam , inqua  fuis  locis  permixti  ade- 
runt lenes, uiri,adole(cetes,pueri,ma- 
tronar,  uirgines,  infantes,  cicures,  ca- 
telli, auif  ulae,  equi,  pecudes,  aedificia, 
prouinciseqt:  omnemep  copiam  lati- 
e f dabo 


5-4  t>E  MCTTRU 

dabo, modo  ca  ad  rem  de  qua  illic  agi 
tur,conueniat.  Fit  enim  ut  cum  fpe- 
«flantes , luftrandis  rebus  morentur, 
tum  pidoris  copia  gratia  aflequatur. 
Sed  hanc  copiam  uelim  cum  uarieta- 
te  quadam  ede  ornata , tum  dignitate 
£C  ucrecundia  grauem  attp  modera- 
tam. Improbo  quidem  eos  pitflores, 
qui  quo  uideri  copio(i,quoue  nihil  ua 
cuum  reliiflum  uolunt, eo  nullam  fe- 
q uuntur  compoficione,fed  confu  le 
dilTolute  omnia  dilTeminant,  ex  quo 
non  rem  agere,  led  tumultuare, hilto- 
ria  uidctur : ac  fortafiis  qui  dignitate 
in  primis  in  hiftoria  cupiet,  huic  foli» 
tudo  admodu  tenenda  erit.  Vt  enim 
in  principe , maieftate  affert  uerbortf 
paucitas , modo  lenia  & iulla  intelli- 
gantur,fic  in  hiftoria  competens  cor- 
porum  numerus, adhibet  dignitatem, 
uarietas  grati'5  affert.  Odi  lolitudine 
in  hiftoria,tamen  copiam  minimelau 
do, quae  a dignitate  abhorreat.  Atq»  in 
hiftoria  id  uehemeter  approbo, quod 
>i  poetis  tragicis  atq;  conjicis  obferu;t- 


LIBER.  IU  7t 

tum  uideo,  ut  poffint  paucis  perfo- 
natis  fabulam  doceant.  Meo  quidem 
iudicio  nulla  erit  uiq;  adeo  tanta  rcru 
uarictatc  referta  hiftoria , qua  nouetn  Hifioria 
aut  decent  homines  no  poffint  condi'  noucmiwt 
gneagere,utilludVarronishucperti  iccanpcr 

nere  arbitror,qui  in  cSuiuio  tumultu  ff®  *8 
euitans,nonpluiquam  nouemaccu-  fotertt. 
bantes, admittebat.  Sed  in  omni  hifto 
ria.cum  parietas  tocSda  eft , ea  tamen 
in  primis  omnibus  grata  eftpidlura, 
in  qua  corpora  ftatus  atq»  motus , in- 
ter fe  multo  diffimiles  funt.  Stent  igi- 
tur altj  toto  uultu  confpicugmanibus 
fupiniSj&T  digitis  micatibus,altcru  in 
pede  innixi : altjs  adueria  flt  facies,  8C 
demifla  brachia, pedesep  iniu<51i,fingu 
liscp  finguli  flexus,  8C  acflus  extet : altj 
corifideax.aut  in  flexo  genu  moretur, 
aut  prope  incumbat/intqj  nudi,  ii  ita 
deceat,  aliq : nonulli  mixta  ex  utrifot 
arte , partim  uelati,  partim  nudiafft- 
ftant.Sed  pudori  iemg  SC  uerecundiae 
inferuiamus.  Obfccenx  quidem  cor- 
poris, &C  hx  omes  par  tes, quae  parum 
gratia? 


7«  de  piem* 

grati*  habent, panno,aut  frondibus, 
aut  manu  operiantur.  Apelles  Anti- 
gonis  imagine , ea  tantu  parte  uultus 
pingebat,  qua  oculi  uitium  non  adc- 
rat. Et  Homerus, cum  naufragu  Vlif 
fem  e fomtio  excitat,  ex  fylua,ad  mu/ 
liercularum  uocem  progredi  nudum 
faceret,homini,exfrondibus  arboreis 
ramum , oblccenaru  partium  corpo- 
ris,tegumentu,dedifle  legitur.  Peri- 
clem refer  unt.oblongum  8C  deforme 
habuillc  caput, idcirco  a pidloribus  8C 
(cuIptoribus.no  ut  exteros  in  operto 
capite,  fed  callide  ueflito,eum  formari 
folitum.  T um antiquos  pidlores, re- 
fert Plutarchus , folitos  in  pingendis 
regibus , ii  quid  uittj  erat  formx,non 
id  ptermiflum  uideri  uelle , fed  quam 
maxime  poflent,ieruata  fimilitudine, 
emendabit  Hanc  ergo  modeftiam  8£ 

uerecundiaminuniuerlahiftoriaob'  > 

feruari  cupio, ut  foeda  autprxterean- 
tur,aut  emendentur.  Denicp.ut  dixi, 
(ludendum  cenieo , ut  in  nullo  ferme 
idem  geftus, aut  flatus  conipiciatur. 

Animos 


LIBER  IL  7* 

Animos  deinde  fpedfarium  mouebit 
hiftoria  ,cum  qui  aderint  quieti  horni 
nes, fuum  animi  motum  maxime  prae 
fe  ferent.  Fit  nanq>  natura , qua  nihil 
fui  fimilium  rapatius  inueniri  poteft, 
ut  lugentibus,  collugeamus : ridenti- 
bus,arrideamus  : dolentibus,  condo- 
leamus. Sed  hi  motus  animi,ex  moti- 
bus corporis  cognoicuntur.Nam  ui- 
demus.ut  triftes,quod  curis  adftridH, 
dC  aegritudine  defefli  fint,  totis  fenfi- 
bus  ac  uiribus  torpeat,  inter  cp  pallen 
tia,&  admodu  labentia  membra , fefe 
lenti  detineant.  Eft  quidem  merenti- 
bus preflafrons,ceruix  languida, de- 
niqj  omnia  uelud  defcfla,&  negkdht 
procidunt.  Iratis  uerd,qudd  animi  ira 
incendantur , 8C  uultus  & oculi  intu- 
meicunt,ac  rubent, membrorum  om- 
nium motus, pro  furore  iracundia:,!!» 
cifdem  acerrime  & iaiflabundi  funt. 
Laeti  aute  SC  hilares  cum  fumus , tum 
iolutos,  &C  quibufda  flexionibus  gra- 
tos motus  habemus.  Laudatur  Eu- 
phranor,quod  in  Alexandro  Paridis 
uultus 


#*  DE  f ICIVRA 
uulttis  &T  faciem  effccer/t, in  qua  illutri 
SC iudiccm  Dearum , 8C amatore  He- 
lenae, & una  Achillis  interfecfiore  pof 
fis  agnofcere.  Eft  8C  daemonis  picto- 
ris mirifica  laus , quod  in  eius  tabulis 
adede  iracundu,iniuftum,inconftan- 
tem.unacp  & exorabilem,  & clemen- 
tem, mifer  icor  dem,glori  ofum,humi- 
lem , ferocemcp  facile  intclligas . Sed 
inter  catteros  referSt  Ariftidem  The 
banum  Apelli  atqualem  prope,  hos 
animi  motus  expredifie,quos  certum 


LIBER  II.  79 

ro  8fqtiis  poterit  fine  maximo  fhidio 
Ci  diligetia  uultus  exprimere,  in  qui- 
bus 8C  o s,8C  menta,  & oculi, &C genae. 

Si  frons,  SC  fuper cilia  in  unum  ad  lu- 
&um>autad  hilaritatem  conucniant- 
Idcirco  diligent/flime  ex  ipia  natura 
cundia  pcrfcrutanda  funt,  fempercp 
promptiora  imitanda . Eacp  potifli-  TingnJn 
mum  pingeda  funt, qua;  plus  animis,  nutpnb 
quod  excogitent,  relinquant,  quam 
quae  oculis  intueantur.  Sed  nos  refe- 
ramus nonulla,  quae  de  motibus  par- 
um fabricauimus  noftro  ingenio,par 
tim  ab  ipfa  natura  didicimus.  PrimiS 
reor  oportere,ut  omnia  inter  le  cor- 
pora ad  eam  rem , de  qua  agitur.con- 
cinnitate  quadam  moueantur.  T um 
placet  in  hiftoria  adede  quem'piam, 
qui  earum  quae  gerantur  rerum,  fpe- 
diaiorcs  admoneat,  aut  manu  ad  ui- 
fendum  aduocet , aut , quafi  id  nego- 
cium  fecretum  efle  uclit , uultu,  ne  cd 
proficiicare  , truci,  8C  toruis  oculis 
minitetur : aut  periculum,  remue  ali- 
quam illic  admirandam  demonftrer, 
aut  ut 


,8o  de  rix ttM 

aut  ut  una  arrideas, aut  ut  fanul  deple) 
res,  fuis  te  geftibus  inuitet : denitp/fiC 
quae  illi, cum  Ipe&antibus  8C  quae  in- 
ter le  pitfii  exequetur  omnia,  ad  agen 
dani  &C  doccndd  hiftoriam , congruat 
ncceffeeft.  Laudatur  Thimantes  Cy- 
prius in  ca  tabula,  qua  Colloteicu  ui- 
cit : Quod  cum  in  Iphigeniae  immola 
tione  triftem  Calcanta  triftiore  fcciC' 
fet  Vlyflem : incp  Menelao  mccrore 
affctflo,  omnem  artem  &f  ingeniu  ex- 
pofuidet,  conTumptis  affetflibus  non 
repericns.quo  digne  modo  triftiffimi 
patris  uultus  referret,  pannis  inuol- 
uit  eius  caputut:  cuicp  plus  relinque- 
ret,quod  de  illius  dolore  animo  medi 
caretur, quam  quod  pollet  uifu  diicer 
nerc.Laudatur  & nauis  apud  Rom5, 
ea  in  qua  nofter  E tr  ulcus  pidlo  Giot- 
tus,  undecim  metu  fic  ftupore  percul» 
fos,ob  focium,quem  fupra undas  me- 
antem uidebant,exprcffit, ita  pro  & 
tjuciKj;  (Irum  turbati  animi  inditium 
uultu,  & toto  corpore  prarferentem, 
ut  in  lingulis,  iinguli  afetflionu  mo/ 
t > tusap- 


i i s eiI  it.  ii 

ius,appareant.  Sed  decet  hunc  totum 
locurii  de  motibus,  breuiflime  tranfi- 
gcre.SuntnancB  motus  alrjanimorfl,  Motu» 
quos  dorti  affectiones  nuncupant,  ut 
ira, dolor, gaudiu,  timor,  defidetium, 

8i  eiufmodi : funt  & alij  eorpdrum. 

Nam  dicuntur  moueri  corpora  ple' 
riiqs  modis,fiquide  cum  crelcuftt,aut 
minuutur:  cumcp  ualenteS  irt  xgritU' 
dinem  cadunt , cumtp  i morbo  iil  ua> 
letudincm  iurgunt, curti  cfs  locum  mu 
tent,&T  huiufmodi  caulis  moueri  cor' 
pora  dicuntur.  Nos  autem  pictores, 
qui  motibus  membrorQ  uolumus  arti 
mos  affectos  exprimere, exteris  difpu 
tationibus  omittis , de  eo  tantS  motu 
referamus, quem  tum  facium  dicunt, 
cum  locus  mutatus  fi  t.  Res  Ornis  quae 
loco  mouctur,(cptem  habet  moucndi 
itinera.  Nam  aut  furfum  uerius , aut 
:deorfum, aut  in  dexteram,  aut  in  fini' 
Uram,  aut  illuc  longe  recedendo , aut' 
Contra  nos  redeundo.  Septimus  Uerd 
iitouendi  modus, is  qui  m gyrum  am- 
biendo uergitur.Hos  igitur  ornes  met 


tus cupio  cfiein  picftura.  A dfint  cor- 
pora nonulIa,qua? fc ad  nos  porrigan 
alia  abeSt  horlum , dextror/um,&T  fi- 
niftrorfum.  Tum  ex  ipfis  corpor  ibi* 
nonulli  partes  aduerfus  confpetftan 
tes,oftcnteair, aliqui  retrocedat, alia: 
furfum  tollatur,  aliqui  in  infimo  ten 
dantur.  Sed  cu  in  his  expingendis  mo 
tibus,  ratio  pleruncp  fid  modus  trans- 
grediatur : iuuat  hoc  loco  de  ftatu,  6C 
de  motibus  membroru  referre  non- 
nulla,qul  ex  ipia  natura  collegi,  un- 
de plane  intelligatur  qua  moderatio*- 
ne  his  motibus  utendum  fit.  Pe rfpcxl 
quide  in  homine , quam  in  omni  fta- 
tu fui,  totum  fubftituat  corpus  capiti, 
membro  omnium  ponderofiffimo. 
Tum  fi  toto  corpore  idem  in  unum 
pedem  inftiterit, iemper  is  pes,  tane 
quam  columna?  bafis,  eftad  perpen- 
diculum capiti  iubiecius.  Ac  ferme 
iemper  eo  ftantis  uultus  porredhis  eft 
quo  fit  pes  ipie  diretflus.  Capitis  uerd 
motus  animaduerti,  uix  unquam  ul- 
lam in  parte  efle  tales,  ut  non  femper 
aliquas 


aliquas  reliqui  corporis  partes  fub  fe 
politas  habeat,  quibus  immane  pon- 
dus regat,  aut  certe  in  aduerlam  par- 
tem,tanquam  altera  lancem , aliquod, 
membrum  protrahat , quod  ponderi 
relpodeat.  Nanq»  idem  uidcmus,duin 
quis  manu  extenfa,  pondus  aliquod 
.iubftentatjUt  altero  pede  tanquam  af- 
ft  bil  ancis  firmato,  alia  tota  corporis 

Ers  ad  coatquandu  pondus  contra  fi- 
tur.  Intellexi  &T  liantis  caput , non 
plus  uertiiurlum.cjjquo  oculi  ccelum 
medium  contueatur,  nem  inalteru  la 
tus  plus  diuerti,  quam  ulcp  quo  men- 
tum,|capula  attigerit.In  ea  uero  parte 
corporis  qua  incingimur,  uix  uftquS 
ita  intorquemur , ut  humerum  lupra 
umbilicu , ad  redla  lineam  luper  afti- 
tuamus.  T ibiarum  brachiorS  mo- 
tus,liberiores  funt,  modo  catteras  cor 
poris  honellas  partes  non  impediat» 
At  in  his  illud  a natura  perlpexi,  ma- 
nus feime  nunefi  fupra  caput, nem  cu- 
bitu fu  pr  a humeros  eleuari , Nernfu- 
pra  genupedem  in  altum  attolli, nec^ 


ximus,qd  plcrofcpin  ea  re  uehemcn- 
ter  errare  nouerimus. Motus  enim  ni 
mium  acres exprimunt.efficiuntqs  ut 
in  eodem  llmulacbro,6i  petfius  « na 
tes,uno  fub  profpediu  confpfeiantur: 
quod  quidem  cum  impofllbile  fadbi, 

tum  indccentiffimum  uifii  eft.  Sedhi 

quo  audiut,  eas  imagines  maxime  ui- 
uas  uidersquar  plurimii  membra  agi 
tent.eo  hiftrionu  motus , fpreta  omni 
pi&ur;t  dignitate, imitantur.  Ex  quo 
-non  modo  gratia  8C  lepore  eoru  ope- 
ra nuda  funt,fed  etiam  artificis  nimis 


feruens  ingenium  exprimi! t,  Suaues 
enim  8C  gra  tos.atcp  ad  rem  de  qua  agi 
tur.condecetes  habere  pidlura  motus 
debet.  Sit  in  uirginibus  motus  SC  ha- 
bitudo ucnufta , Omplici  aetate  copta, 
attK  amoena, qua:  flatum  magis  lapiat 
& dulcem  quietem  quam  agitatione: 
tametfi  Homero , que  Zeuiis  fecutus 
clt,  etiam  in  foeminis  forma  ualidiiTi' 
ma  placuit.  Sint  in  adolcfcente  motus 
leuiores,iocundi,cum  quadam  ligni- 
ficationeualentis  animi  St'  uiriu.Sint 
in  uiro  motus  firmiores , &C  (latus  ce- 
leri paleftra:  admodu  ornati . Sint  in 
(epibus  omnesmotustardi.Sintcnipli 
(latus  defefli , ut  corpus  non  pedibus 
modo  ambobus  fuilineant.fcd  & ' ma- 
nibus aliquo  i nhereant:deniqs  pro  di 
gnitate  cuicpfui  motus  corporis , ad 
eos, quos  uclis  exprimere  motus  ani- 
mi, referantur.  Tum  denicp  maxima- 
rum animf  perturbationu,  maxime  in 
membris  fignificationcs,allintneceire 
eft.Atquiharcdemonbusrattoin  o- 
mni  animate  admodum  comunis  eft. 
. . . f 3 Non 


Non  enim  couenitbouem  aratorem, 
his  motibus  uti,  quibus  Bucephalum 
generofum  Alexandri  equit.  Atccle 
brem  illam  Inachi  filiam,  quae  in  uac- 
cam  conuerfa  fit,  fortaflis  currentem 
eretfla  eeruicedeuatis  pedibus,intorta 
cauda  perapte  pingemus,  hac  de  ani- 
mantium motu  breuiter  excuria, fuffi 
ciant.  Nunc  ucro  quoniam  St:  rerum 
inanimatarum , eos  omnes  quos  dixi 
motus, in  pieftura  ncccfiarios  effe  arbi 
tror,  quonam  illa  patflo  moueantur 
dicendum  cenfeo . Sanefi£capiIIoru, 
SC  iubarum,  8C  ramoru,  8C  frondium, 
fii  ueftium  motus  in  pitfluraexprefll 
deletflant.Ipfe  quidem  capillos  cupio 
eos  omnes  quos  retuli  icptern  motus 
agere.  Etenim uertantur  in  gyrum, 
nodum  conantes  atqj  undent  in  aera, 
flammas  imitantes , modocp  fub  ahjs 
crinibus  ferpiant,modo  iefe  in  has, 
atep  has  partes  attollant:  fintep  item 
ramorum  flexus,  6C  curuationes  par- 
tim  in  fublime  arcuati , parum  intro- 
cedant , partim  ut  funis , incorquean- 


f!  B E R II,  g-r  ' 

tur.  Idqj  ipfam  in  plicis  pannora  ob- 
ieruetur,  ut  uelati  ex  trunco  arboris 
ramiinomnes  partes  emanent,  fic  ex 
plica  fucccdant  pltcae , utputa  in  fuos 
ramos : in  hiscjj  idem  quoque  omnes 
motus  expleantur.ut  nulla  panni  ex- 
tenfio  adiit,in  qua  non  idem  fcrme  o- 
mnes  motus  reperiantur.Sed  fint  mo 
tus  omnes , quod  fiepius  admoneo , 
moderati  faciles , gratiamq;  potius 
quam  admiratione  laboris  exhibeat. 
Jam  uero  cum  pannos  motibus  aptos 
ede  uolumus,cumcp  natura  fui  panni 
graues,8e affiduo  in  terram  cadentes, 
omnes  admodum  flexiones  refugiat, 
pulchre  idcirco  in  pictura  Zephyri, 
aut  Auftri  facies  perflans  inter  nubes 
ad  hiftori*  angui  u ponetur,  qua  pan 
ni  omnes  aduerfl  pellantur.  Ex  quo 
gratia  illa  aderit,  ut  quateorporu  la- 
cera  uentus  feriat,  quod  panni  uento 
ad  corpus  imprimantur,ca  fub  panni 
uelamento  prope  nuda  appareant.  A 
reliquis  uero  lateribus  panni  uento 
agitati , perapte  in  aera  inundabunt. 


M'  P B P I C T V * 

§ed  in  hac  uenti  impulfione»  illud  at' 
neatur, nc  ulli  pannorumptus contra 
uentutn  furgant,  n?ue  nimium  refra< 
dli.neue nimium porredtyimf.  Ha:c 
Igitur  de  motibus  animantium, re- 
j-um  inanimataru  dicla>ualdea  pidto- 
|-e  (eruenda  funt:  tum  etiam  ea  omnia 
diligenter  exequenda , qua:  de  fupcr- 
ficiefum  membrorum , corporumcp 
compofitione,recenfuim  us.Itaqs  duae 
a nobis  partes  pitflurac  abiblutat  funt, 
fircuicriptioS^copofitio.Reftat  ut  de 
lumim>  receptioe  dicenda  fit . In  rudi 

mentis  fatis  demoftrauimus,quauim 

lumina  ad  uariandos  colores  habeat. 
Na  manetibus  colori!  gener  ib.  modo 
ftpertiores,modoreftri<fliorescolores 
pro  luminuiitmbrarucppulfu  fieri  edo 
cuimus.albumqs  & nigra, colores  eos 
e(Ie,qbuslumina  Siumbras  in  pidlura 
exprimamus:c  jteros  uero  colores  tan 
quam  materia  haberi, quibus  luminis 
& umbrat  alterationes  adigam.  Ergo 
cattcris  omiffis  explicanda  eft,quon5 
paclo  fitpitfiori  albo  SC  nigro  utendu. 
Veteres 


*.  | B S:  R II.  99 

Veteres  pictores,  Polignotu  8C  Thi- 
piantem quatuor  coloribus, tantum 
uibs  fuiffe,  tum  Aglaophon  fimplici 
colore  delectatum,  admirantur , ac  fi 
in  tanto,  quem  putabat  efle  colorum 
numero , modicum  fit.eofdem  opti- 
mos pictores , tam  paucos  in  ufum 
delegifle,  copioficp  artificis  putent, 
omnem  colortt  multitudine,ad  opus 
congerere.  Sane  *d  gratiam  & lepo- 
rem picturae  affirmo,  copiam  colora 
&C  uarietatem  plurimum  ualere , fed 
fic  uelim  pictores  eruditi  exiftiment, 
fumma  induftriam  atqj  artem , in  al- 
bo tantum  8C  nigro  dtfponendo  uen> 
fari,  incp  his  duobus  probe  locandis, 
omne  ingenium  8C  diligentiam  con- 
fumandam.  Nam  ueluti  luminum  SC 
umbrae  cafus  id  efficit, ut  quo  loco  fu- 
perficics  turgeant , quoue  in  cauu  re- 
cedant,quantum ue  quarcp  pars  decli- 
net ac  deflectat  appareat.  Sic  albi  8C 
nigri  concinnitas  efficit  illud» quod 
Nitiae  pictori  Athenienfi  laudi  daba 
|ur.  Quodue  artifici  in  primis  optan/ 
f i dum 


dum  eft,  ut  fu*  res  pidhe  maxime  emi 
nereuidcantur.Zeufimnobiliisimff, 
uetuftiffimumcp  pidiore  dicunt, quafi 
principem  ipfam  hanc  luminum  dC 
umbrarum  rationem,  tenuifle.  Cte- 
teris  uero  ea  laus  minime  attributa 
eft.  Ego  quidem  pidorem  nullum 
uel  mediocrem  putabo,eum  qui  non 
plane  intelligat  > quam  uim  umbra 
omnis  8 C lumina  in  quibufip  fupcrfi- 
ciebushabcanr.  Pirtos  ego  uultus,  8i 
dodiis  8C  indoctis  cofenticntibus  lau« 
dabo,eos  qui,  ueluti  exiculpti.extare 
a tabulis  uideantur,  eos®  contra  uitu 
perabo,  quibus  nihil  artis.nifi  fortaf- 
fis  in  lineamentis,  eluceat.  Bene  con- 
icriptam , optime  coloratam  compo- 
fitionem  eite  uelim.  Ergo  ut  uitupe- 
ratione  careant,uttp  laudem  merean- 
tur, inprimis lumina 8C  umbra: dili* 
gentiffime  notanda  funt.  Atqsanim/ 
aduertendum  quam  in  eam  fu  perfi- 
cient, in  quam  radtj  luminu  feriant, 
color  ipfe  infignior  atep  illuftrior  fit. 
Tum  ut  dehinc  fenfim  deficiente  ui 
luminum 


S»  otmTvti 

Ac  nelcio  quo  pado  res  pidhe  in  (pe> 
culo  gratia  habeant)!}  uitio  careant. 
T um  mirum  eft,  ut  omnis  menda  pi- 
rturi  ,in  fpeculo  deformior  appa« 
reat,  A natura  ergo  fulcepta,  fpcculi 
iudicio  emedentur.  Sed  liceat  hic  no- 
nulla,  qu*  a natura  haufimus , refer' 
re.  Animaduerti  quidem,  ut  plana: 
fuper fides,  uniformem,  omni  loco 
fui,  colorem  ieruent : Sphaericae  uero 
& concauae,  colores  uariant.  Na  illic 
clarior,  illic  oblcurior.  Alio  uero  lo' 
co,  medi)  coloris  fpecies,  (eruatur. 
Haec  autem  coloris  in  non  planis  fu- 
perficiebus  alteratio , difficultate  ex- 
hibetignauis  pidoribus : fed  fi.ut  do 
cuimus,  redle  fimbrias  fuperficierum 
pidor  colcripferit , luminumcp  fedes 
dilcriminarit.facilis  tum  quidem  erit 
coioradi  ratio.  Nam  leuiflimo  quali 
rore  primum  ufqj  ad  dilcriminis  li- 
neam, albo  aut  nigro  eam  fuper  fide, 
ut  oporteat,a!terabii : Dehinc  aliam, 
ut  ita  loquar,  irrorationem  citra  li' 
neam , poli  hanc  aliam  citra  hanc , &C 


t-IBEK  II.  n 

citra  eam  alta  fuperaddendo  afleque- 
tur,  ut  cum  illuftrior  locus  apertiori 
colore  perrinclus  fit,  tum  idem  dein- 
ceps color,  quafi  fumus, in  contiguas 
partes  diluatur.  Atmeminiflc  opor- 
tet. nullam  fupcrficicm  ulq?  adeo  de- 
albandam efle.ut  eande  multo  ac  mu! 
to  candidiore  nequeas  efficere . Ipfas 
quoqt  niucas  ueftes , exprimendo  ci- 
tra ultimu  candorem,  longe  refiden- 
du  eft.  Nam  habet  pidor  aliud  nihil, 
quam  album  colorem,  quo  ultimos 
terfiffimaru  fuperficieru  fulgores  imi 
tetur : folumqj  nigrum  inuenit , quo 
ultimas  nodis  tenebras  referat.  Idcir 
co  in  albis  ueftibus  pingendis,  unum 
ex  quatuor  generibus  colorum,fufci 
pere  opus  eft,  quod  quidem  apertum 
&T  clarum  fit  { Id®  iplum  contra  in  ni 
gro,  forialfispaluo  pingendo,  alium 
extremum,  quod  no  longe  ab  umbra 
diftet,  ueluti  profundi,  <X nigrantis 
maris  colore  fumemus.  Dernep  uim 
tantum  hac  albi  & nigri  compofitio 
habet,  ut  arte  8C  modo  fada,  aureas, 
argenteasep 


94  DE  PICT  VR  A 

argenteas®  ac  uirreas  fplendidifli- 
mas  fuperfides,  demonftret  in  pidhj/ 
ra.Ergo  uehemeter  uituperandi  funt 
picflores , qui  albo  intemperanter,  8C 
nigro  indiligenter  utuntur.  Ideo  ipfe 
uellem  apud  pirtores  album  colo- 
tem longe  carius.quam  pracioliffi- 
mas  gemmas, coemi.  Coduceret  qui* 
dem  ai  bum  & nigrum , ex  illis  unio- 
nibus Cleopatra:,  quos  aceto  colli - 
quabat,  conftare , quo  eorum  auarif- 
fimi  redderentur  ■ Nam  8C  lepidiora 
opera,  8£  ad  ueritatem  proximiora 
ellent,  neque  facile  dici  poteft,  quan> 
tam  efle  oporteat  diftribuendi  albi. 


LIBER  'II.  pf 

Jntelligimus  ,eo  plus  ad  gratiam  8C 
uenuftatcm  manum  delinitam  red- 
dimus. ha  natura  omnes  aperta  & 
clara  amamus.  Brgoquain  parte  fa- 
cilior peccato  uia  patet,  eo  obftruen- 
da  eft  magis . Harc  de  albi  8C  nigri 
uiu  ditfia  haclcnus.  De  colorum  uero 
gcneribus,etiam  ratio  quatdam  adhi- 
benda eft.  Sequitur  ergo  ut  de  colo/ 
rum  generibus  nonnulla  referamus.  Colona» 
non  id  quidem,  quemadmodum  Vi  genera, 
truuius  architeefrus,  quo  loco  rubri- 
ca optima,  &C  proba tiftimi  colores 
inueniantur.  Sed  quonam  patfto  fe- 
letfli , 8C  ualde  pertriti  colores  in  pi- 
tftura  componendi  fint.  Ferunt  Eu- 

fihranorem  priicum  pieftorem,  de  co 
oribus  non  nihil  mandafte  literis,  ea 
ftripta  non  extant  hac  tempeftate. 

Nos  autem  qui  hanc  pitftura:  artem, 
feu  ab  alijs  olim  deicriptam,ab  inferis 
repetitam, in  lucem  reftituimus : flue 
nunga  quoqua  tratftatS,  a luperis  de- 
duximus, noftro,  ut  ufep  fecimus.in- 
genio, pro  inftttutorem  gfcquamiir. 

Velim 


Velim  genera  colorum  dC  fpeciefc 
quoad  id  fieri  polfit , omnes, in  pictu- 
ra quadacfi  grana  & amoenitate  (pe- 
tftari.  Gratia  quide  tunc  extabit.cunt 
exatfta  quadam  diligentia  colores  co 
loiibus  aderunt : utfi  Dianam  agen- 
tem choros  pirigas,huic  nyinphse  ui- 
rides , illi  propinquae  candidos,  pro- 
x irrue  huic  purpureos , alteri  croceos 
amitftusdari  conuenit.  Ac  deinceps 
iftiufmodi  colorum  diuerfitate,  certe 
induantur, ut  clari  fempcr  colores, ali 
quibus  diuerfi  generis  obicuris  colo- 
ribus, coiungantur.  Nam  ea  quideni 
coniugatio  colorum,  8£  uenuftatem, 
a uarietate : 8tT  pulchritudine,  a com- 
paratione illuimorem  refert.  Atqui 
cftquide  nonnullaintcr  colores  ami- 
citia, ut  iuntfli  alteralteri  gratiam  8£ 
uenuftatem  augeat.  Rubeus  color:  11 
inter  cceleftem  8C  uiridem  medius  itu 
(ideat,  muttiu  quiddam  utrifcjs  fulci- 
tat  decus.  Niueus  quidem  color,noa 
modo  inter  cinereum  atcpcroceupo- 
iicus,  led  pene  omnibus  coloribus  hi- 


faritatempraftat.  Oblcuri  autem  co 
lores,(nter  claros , no  (Ine  infigni  di- 
gnitate allident.  Pariqj  ratione  inter 
oblcuros,  clari  belle  collocantur.  Er/ 

aquam  dixi  uarietatem  colora, in 
Oria  pitSor  dilponet.  Atfunt  qui 
auro  immodice  utantur.quod  aurum 
putent  quandam  hiftorix  affare  ma- 
ieftate,eos  ipie  plane  non  laudo, quini 
SC  fi  eam  uclim  Didone  Virgili)  ex- 
pingere, cui  pharetra  ex  auro,  in  au- 
rumcp  crines  nodabantur.  Aurea  cui 
fibula  uelfan  fubneftebat , aureistp 
frenis  uehebatur.omniacpfplendebat 
auro.  Eam  tamen  aureoru  radiorum 
copiam,  qua:  undicp  oculos  uifentid 
perftringat,  potius  coloribus  imitari 
enitar,  quam  auro.  Nam.cuiB  maior 
in  coloribus  fitartifiris  admiratio, 8C 
laus,  tum  etiam  uidere  licetj,  in  plana 
tabula  auro  polito,  ut  plera: cp  luperfi 
des,  quas  claras  8C  fulgidas  reprcferi 
tareoportuerat,  obfcura:  uifentibus 
appareant.  Ali*  fortaisis  qua*  um- 
Wpfiores  debuerant  elle , luminofio- 


$>0  DE-PICfVRA 
res  porrigantur . Carteraquidem  ia- 
broru  ornamenta,  qua:  pitftura:  adi;» 
ciuntur,  ut  fcilicetcircumiculptte  co/ 
lumnte,  8C  bales  &T  faftigia , non  fane 
uituperabo,  (i  ex  ipfo  argento  atep  au 
ro  folido , uel  admodum  puriiumo 
fuerint.  Nam  dC  gemmarum  quocp 
ornamentis, perfedia  &f  abfoluta  ht- 
ftoria  dignimma  eft.  Hadlenus  picSu 
ix  partes  tres , breuiflime  tranfadlg  a 
-nobis  funt.  Diximus  de  circumfert' 
ptione  minorum  8C  maiorum  fuper- 
ficierum . Diximus  de  compofitione 
membrorum,  atep  corporum . Dixi» 
.mus  de  coloribus, quantum  ad  pidlo- 
ris  ufum  pertinere  arbitrabamur. 
.Omnis igitur  pidiura  a nobis  expo- 
lita eft, quam  quidem  in  tribus  his  re- 
bus confiftere  prardiximus:  cir- 
cumfcriptione , compofi- 
tione & luminum 
receptione. 

Sed 


& 

leonis  baptistae 

D E ALBERT1S,  LIBER  Illi 
PICTOR  INCIPIT. 


„ — cum  ad  perfedtu  pv 
1 dlorem  infticuendu , ut 
1 ornes  quas  recenfuimus 
| laudes,  alTequi  poffir,n5 

3 nulla  etiafuperfunt.qug 

his  comirtentar.js  minime  prtctereun 
da  cenleo.ea  quam  breuilsi  me  refera- 
mus. Picloris  officii!  eft,  quamis  data  Piftoris 
‘corpora  ita  infuperficie  lineis  &T  co*  officium 
Ioribus  conlcribere  a tm  pingere , ut 
certo  interuallo , certaqj  ccntrici  ra- 
di) politione  conftituta.qmeqj  picSa 
uideas>  eadem  prominentia , 6C  datis 
corporibus  perllmillima  uideantur. 

Finis  pidloris  laudem,  gratiam  & be 
neuolenria , magis  quam  diuirias  ej; 
opere  adipifci.Id  quidem  aflequetur* 
dum  eius piclura  oculos,  SC  animos 
fpetflantium  tenebit,  atquemoUebifc 
Qua;  res  quonam  argumento  fieri 
polunt,  diximus  eu  dccompofitiono 
g i atejj 


atqj  luminum  receptione  fupra  diCce-i 
ptauimus . Sed  cupio  pictorem , quo 
hsec  pofTit  omnia  pulchre  tenere,  in 
primis  efle  uirum  & bonuj&Tdodum 
bonarum  artium.  Nam  nemo  nefcit 
quantum  probitas, uel  magis  quam 
omnis  induftriar,  au  tartisadmiratio, 
ualeatad  beneuolentiam  ciuiu  com- 
parandam. T om  nemo  dubitat  bene 
uoientiam  multorum  artifici  pluri- 
mum coferre  ad  laudem , atqj  ad  opes 
parandas.  Siquidem  ex  eafit,ut  non- 
nunquam  diuites  beneuolentia , raa- 
giiquam  artis  peritia  moueantur,ac 
lucra  ad  hunc  potiflimum  modeftum 
&T  probum  deferant,  fpretoaliopcri- 
tiore  fine,  ied  fomitis  intemperanti. 
Qua:  cum  ita  fint,  moribus  egregie 
inieruiendu  erit  artifici,  maxime hu» 
manitati  8C  facilitati,  quo  & beneuo- 
lcntiam,firmum  contra  paupertatem 
pratfidium,&  lucra,  optimum  ad  per 
fidendam  artem,  auxilium , aflequa- 
tur.  Docfiumuero  pidore  efle  opto, 
quoad  eius  fieri  polfit,  omnibus  in 
artibus 


UBER  !!r.  101 

artibus  liberalibus , led  in  eo  prafer- 
tim  Geometria  peritiam  defidero. 
A (lentior  quidem  Pamphilo  and' 
quifRmo&f  nobilifljmo  picflori.a  quo 
ingenui  adolelcentes  primo  picftu  - 
ram  didicere.  Nam  erat  eius  lenten- 
da, futurum  neminem  piclorem  bo- 
num, qui  Geometriam  ignorarit 
Noftra quidem  rudimenta,  ex  qui- 
bus omnis  abibluta  & perfefta  ars 
pidura  depromitur , a Geometra  fa- 
cile intelliguntur.  Eius  uero artis  im 
peritis , ne<p  rudimenta , neque  ullas 
pitflura  rationes,  pofle  latis  patere 
arbitror.  Ergo  Geometriamnitflori 


IS>  BE  PICTTIU 

Atqui  ea  quidem  hanc  habctuim,  uf 
etiam  fola  inucnrio , fine  pidtura  de- 
lectet . Laudatur  dum  legitur  illa  ea*, 
lumnix  delcriptio , quam  ab  Apclle; 
pidlam,  refert  Lucianus.Eam  qui- 
dem enarrare,  minime  ab  inftituto 
alienum  eficcenlco,  quopicflores  ad- 
moneantur,  eiufmod  i inuentionibus. 
fabricandis  aduigilare  oportere, 

Cal mnU  Erat  enim  uir  unus  cuius  aures  in- 

fafcriptio.  gentes  extabant,  quem  circa  dux  ad- 
- (iabant  mulieres  ]n(citia,&  Sufpitio, 
parte  alia  ipla  Calumnia  aduentans, 
cui  forma  muliercula:  fpcciofx,  ied 
quxipfouultu  nimis  callere  aftu  ufg 
debatur:  manu  fmiftra  fecem  acccn- 
fam  tenens:  alteram  uero  manu  per 
capillos  trahens  adolefcentem , qui 
manus  ad  ccelum  tendit.  Duxq»  hu- 
ius eft  uir  quidam  pallore  oblinis, 
deFormis,trucia(pe<fiu,quem  meri- 
to compares  his, quos  in  acie  lon- 
gus labor  confecerit, hunc  cfle  Liuo- 
rem  merito  dixere.  Sunt  SC  alix  dux 
Calumniae  comites  mulieres , orna- 
menta 


LIBER  III.  io; 

menta  doming  componentes,  Infidie 
& Fraus.  Poft  has  pulla  8C  fordidifli- 
ma  uefte  operta  fete  dilanians , adeft 
Pcenicentia.  Proxime  fcquente  pudi- 
ca 8C  uerecunda  Veritate.  Qug  plane 
hiftoria,  etia  fl  dum  recitatur  animos 
tenet,  quantum  cenfes  eam  gratis  SC 
amoenitatis  exipfapi&ura.eximij  p i/ 
«floris , exhibuiue  t1  Quid  tres  illa:  iu- 
uencula:  forores, quibus  Exiodus  im 
pofuitnomina:  Aglaia,  Euphofinc, 
atqj  Thalfai quas  pinxere  implexis 
Inter  fe  manibus  ridentes , foluta  5C 
perlucida  uefte  ornatas. Ex  quibus  li 
beralitate  demonftrata  etfeuolucre: 
quod  un3  fororti  det,alia  accipiat,  ter 
tia  reddat  beneficium . Qui  quidem 
gradus, in  omni  pcrfecfta  libcralitate, 
adefte  debent.  Vides  quam  huiufmo- 
di  intenta, magna  artifici  laude  com- 
parent ( Idcirco  fic  c5fulo, poetis  atqs 
rhetoribus , catteriscp  docflis  literaru, 
fefe  pitftor  (iudiofus , familiarem  atcn 
beneuolum  dedat.  Nam  ab  eiufmodi 
eruditis  ingenijs,  cu  ornamenta  acci- 


9*  DE  PIC.TVR* 
piet  optima , tum  in  his  profedd  in- 
ventionibus iu  uabi  tur,  q ua:  in  pidiu, 
ra  non  ultimam  fibi  laudem  nendi» 
cent.  Phydias  egregius  pidor.fateba 
tur  le  abHomero  didicifle,qua  poe 
tilsimum  maieftate  Iouem  pingeret, 
Noftris,fic  arbitror,  nos  etiam  poe- 
tis legendis , 8i  copiofiores  di  emen- 
datiores futuros,  modo  dtlccndi  ftu- 
dipliores  fuerimus,  quam  lucri.  Sed 
plerunq»  non  minus  ftudioibs,quam 
cupidos , quod  uiam  perd iicenda:  rei 
ignorent.magis  quam  dilccnd  i labor 
frangit.  Idcirco  quonam  padlo  in  hac 
arte  nos  eruditos  fieri  oporteat,  or- 
diamur- Caput  fit:  omnes  difccndi 
gradus,  ab  ipla  natura  efle  petendos. 

Artis  uero  perficienda  ratio,  di|igen  '\i 

tia,  ftudio  oi  afliduttate  comparetur.  } 

Velim  quidem  eosqui  pingendiarte 
lngrediunf,id  agere,  quod  apud  icri» 
bendi  inftrudiores  obleruari  uideo.  I 

Namilliquidepriusomnes  eletncn- 
toru  charadieres  leparatim  edocent.  ) 

Poliea  nero  fyllabas , atque  fubinde 

didiones  L 


p i:»  e 8.  -iM.  *o» 

«Rdliones  componere  inftruut.  Hanc 
trgo  rationem  3C  noftri  in  pingendo 
iequantur . Primo  ambita  fuperficie- 
rum,  quafi  puSurse  elementa , tum  8i 
fuper  nc/cru  connexus.  Dehinc  mera- 
broru  omnium  formas,  diftincfle  edi- 
icant , omnescp  qu*  in  membris  pofi 
fintefle  diffcrcntias,memori*  comen 
dent.  Nam  iunt  ille  quidem  ne^mo' 
dicat  necjs  non  infignes.  Adcrut  qui' 
bus  fit  nafus  gibbolus.  Erunt  qui  ge 
rant  (imas  nares , recuruas , patulas : 
ali)  buccas  fluentes  porrigucalios  la- 
biorum gracilitas  ornat , ac  deinceps 
quatfp  membra  aliquid  prarcipuu  ha- 
benqquod  cum  plus  aut  minus  adfue 
I ritjtunc  multo  totum  membrfi  uariet. 

Quinetiam  utdemus  ut  eadem  mem- 
bra pueris  nobis  rotunda  ut  ita  di 

cam,  tornata  atq>  leuia,*tatis  uero  ac- 
ceflii  afperiora , dC  admodu  angulata 
fint.  Ha:c  igitur  omnia  piifhiraeftu- 
diofus,ab  ipia  natura  accipiet,ac  iecu 
ip(e  affiduo  meditabitur  ,quonaim  pax 
Cio  quaqi  extern : In  caqj  inueftiga- 
g f tione 


tione  continuo  oculis  & mente  perii' 
ftet-Spetftabic  nanq;  (edentis  gremiu, 
dC  tibias, ut  dulce  inprocliuum  laban 
tur.Notabit  dantis  faciem  totam.atcp 
habitudinem . Denicp  nulla  erit  pars, 
cuius  officium  6C fymmetria.ut  Grx- 
ci  aiunt, ignorer.  At  cx  partibus  om- 
nibus non  modo  limilitudine  rerum, 
uerum  etiam  in  primis  ipfam  pulchri 
tudine diligat.  Nam  eft  pulchritudo 
in  picflura  res  non  nimis  grata, quam 
expetita.  Demetrio  pictori  illi  prilco 
ad  fuinma  laudem  defuit , quod  fimi- 
litudinis  exprimenda:  fuerit  curiofi- 
or,quam  pulchritudinis.  Ergo  a pul- 
cherrimis corporibus  omnes  laudatae 
partes, eligenda:  funt.  Itaq»  non  in  po 
(fremis  ad  pulchritudine  habendam, 
percipiendam  atque  exprimendam, 
ftudio  &T  induftria  comedendum  eft. 
Qua:  res  tametfi  omnium  difficilli- 
ma llt,qu6d  non  uno  loco  omnes  pul 
chricudinh  laudes  comperiantur,  (ed 
f arae  illa:  quidem  ac  difpcrfac  (int,  ta- 


LIBER  Illi  »0  7 

meninea  inueftiganda.ac  perdifcen- 
<Ja  omnis  labor  exponedus  eft . Nam 
qui  grauiora  apprehendere,  bC  uer- 
fare  didicerit,  is  facile  minora  poterit 
ex  fententia . Necp  ulla  eft  ufqueadeo 
difficilis  res , quam  non  ftudio  bC  adi' 
duitate  polfis  perficere.  Sed  quo  fit' 
ftudium  non  futile  bC  callum,  fugien- 
daeftilla  confuitudo  multorum,qui 
fuapte  ingenio  , ad  pidure  laudem 
contendunt , nullam  naturale  faciem 
eius  rei  oculis, aut  mente  coram  fe- 
quentes . Hi  enim  non  re&e  pingere 
difcunt,fed  erroribus  afluefiunt . Fu' 
git  enim  imperitos.ea  pulchritudinis: 
Idea , quam  peritiffimi  uix  difeernut.: 
Zeufis  prxftantiffimus  bC  omnium- 
dodliffimus  bC  peritiffimus  pieftor,  fa- 
tfturus  tabulam, quam  in  templo  Lu-- 
cinx  apud  Crothoniates  publice  di- 
«aret , non  fuo  confifus  ingenio  te^ 
mere , ut  fere  omnes  hac  artate  pitfto-i 
res,  ad  pingendum  accedit,  fed  quod 
putabat  omnia,  quae  ad  uenuftatem 
quarrerce 


quarrcret.ea  non  modo  proprio  inge 
nio  non  poffe/ed  ne  a natura  quidem 

Eerita , uno  pofle  in  corpore  reperiri. 
dcirco  ex  omni  eius  urbis  iuuentute 
delegit  uirgines  quincp , forma  prar- 
ftantiores , ut  quod  in  quaqj  eflet  for- 
mx  muliebris  laudatifflmS , id  in  pi- 
«Sura  referret.  Prudenter  is  quidem: 
nam  pidforibus  nullo  propofito  ex- 
emplari,quod  imitentur.ubi  ingenio 
tantum  pulchritudinis  {audes  capta- 
re enitafur,facile  euenjt,  ut  eo  labore 
non  quam  debet, autqugrunt  pulchri 
tudinemafiequantur,ied  plane  in  ma 
los,  quos  uel  uolentes  uix  poflimt  di- 
«nittere.pingedi  ufus  dilabantur.Qui 
uero  ab  ipfa  natura  omnia  fuicipere 
confueuerit , is  manum  ita  exercitatS 
reddet, ut  fempcr  quicquid  conetur 
naturam  lpfam  lapiat.  Qua:  res, in  pi- 
tSuris , $ iit  optanda  uidemus . Nam 
In  h iftoria  fi  adfit  facies  cogniti  alicu- 
ius hominis,tametfi  nonulla:  pra:ftan 
doris  artifici]  emineant , cognitus  ta- 
men uultus  omnium  fpedlantiu  ocu-  . 


Icis  ad  (e  rapit.  T an  tam  in  foquod  fic 
a natura  fumptum,  &T  gratiam  6C uim 
habet.  Ergo  iemg  qua;  picfiuri  fumus, 
ea  a natura  fumamus, fempercs  ex  his 
quare}}  pulcherrima  &rdignifljma  de- 
iigamus.Sed  caucndum  ne  quod  ple-" 
ricp  faciunt , ea  minimis  tabellis  pin- 
gamus. Grandibus  enim  imaginibus 
cfueiim  a(Tucfacias,quac  quide  quam 
proxirhemagnifudine,adidquoduc 
lis  efficere,  accedant.  Nam  in  paruis 
(imulachris  maxima  uitia  maxime  la- 
tent. In  magna  effigie,  etiam  minimi 
errores  coipicui  funt.  ScripfitGalie- 
nus  uidifle  fe  in  anulo  IculptS  Phae- 
t oritem  quatuor  equis  ueclum,quoru 
frena  8C  omnes  pedes  £C  pediora  di- 
ftindld  uidebant.  Concedant  pidlores 
hanc  laudem  iculptOribus  gemmarii, 
tpfi  uerd  maioribus  in  campis  laudis 
qerfentur.  Nam  qui  magnas  figuras 
fingere  aut  pingere  nouerit,is  perfaci 
le  atcp  optime  unico  tratffu  eiufmodl 
minuta  poterit.  Qui  uerd  pufillis  his 
monilibus  manum  Sd  ingeniS  aflue- 
fecerit. 


fecerit, facile  in  maioribus  aberrabiti 
Sunt  qui  alioru  piiflorum  opera  emu 
lentur , atep  in  ea  re  fibi  laudem  quae- 
ranrsquod  Camalidem  iculptorcmfe 
ei.flc  ferunt, qui  duo  pocula  cglauit, in 
quibus  Zenodorum  ita  xmulatus  eft 
ut  nulla  in-operibus  differentia  agno 
iceretur . At  pidores  maximo  in  er- 
rore  uer&ntur,  fi  non  intelligunt,eos 
qui  pinxerinteonatos  fuifle  tale  fimu 
lachrumreprarfentare,  quale  nOs  ab 
ipia  natura  depfcfium , in  uclo  intue- 
mur: Vel  fi  iuuat  opera  aliorum  imi- 
tari,quod  ca  firmiore, quam  unientes 
patientia  ad  fc  oftedendam  prteftent, 
malo  mediocriter  fculpta,quam  egre- 
gie pitfiam  rem  imitadam  proponas. 
Nam  ex  piciis  rcbus,folum  ad  aliquS 
fimilitudinem  referendam, manus  af- 
iuefacimus.Ex  rebus  uero  (culptis.Sd 
fimilitudinem,  8C  uera  lumina  dedu- 
. .cere  difeimus . In  quibus  quidem  lu- 
• minibus  colligendis,plurimum  con- 
fert , pilis  palpebraru  aciem  intuitus 
fubopprimere,  quo  illic  lumina  fui j- 


tlBER  Iit,  l«t  ( 

.fufca.Si  quafi  intcrcifione  depidta  ui-  , 

deantur.  Ac  fortaffis  conducet  fingen  • 

do  cxerceri5quam  pehniculo.Certior  C 

enim  & facilior  eft  fculptura,quam  pi 
tftura.  Nccp  unqua  erit  quifpiam.  qui 
recfte  poflit  eam  rem  pingere, cuius  o- 
mnes  prominentias  non  cognofcat. 
Prominenti*  uero  facilius  reperiun- 
tur  fculprura,quam  piiflura . Etenim 
fithocadrem  no  mediocre  argumen- 
tum , quod  uidere  liceat,  quam  omni 
fere  in  aetate  mediocres  aliquos  fuifle 
fculptores  inuenias:pi<fiores  uero  pe- 
ne nullos  non  irridendos,  ac  prorfus 
•imperitos  reperies.  Denicp  fine  pieftu 
raeftudeas  fiue  fculpturse,iemper  tibi 
proponendis  eft  elegans  &f  lingulare 
aliquod  excmplar.quod  &T  fpedtes  fld  ' 

imiteris , in  eocp  imitando  diligetiam 
celeritati  coiundl5,ita  adhiberi  opor- 
tere cenfeo,ut  nunquam  pennicul  um 
' aut  Hilum  ad  opvs  admoueat  pidtor,  ( 

quin  prius  mente,  quid  fadturus,fld  i' 

quomodo  id  perfedturus fit,  optime  I 

confli  tu  tum  habeat , Tutius  eft  enim  < 

s/..:  errores 


errores  mente  leuare,quam  ex  opere 
abradere.  T um  etiam  dum  ex  compo 
fito  agere  omnia  cofueuerimus,fit  ut 
Afclepiodoro  longe  proniores  arti- 
fices reddamur, quem  quidem  omni» 
uclociifimii  pingendo  fuifle  ferunt. 
Nam  reddit  ad  rem  peragenda  proni 
ptum,accin<fium,  expeditumqs  inge 
nium , id  (juod  exercitatioe  agitatum 
calet.  Eaqi manus  uelociffima (equi- 
tur,quam  certa  ingenij  ratio  duxerit. 
Si  qui  uerd  funt  pigri  artifices.hi  pro- 
fecto idcirco  ita  (iint,  quod  lente  & 
Bioroleeamrem  tentent,quam  non 
prius  menti  fu* , (ludio  peripicua  ef- 
fecere. Dumcjj  inter  eas  erroris  tene- 
bras uer(antur,  mcticulofi  ac  uelutt 
obcarcati  penniculo , utcxcus  bacillo* 
ignotas  uias , 8C  cxitus,pra:tentant  ac 
perquirut.  Ergo  nunquam  nili  prae- 
uio  ingenio,  atqj  eodem  bene  crudi- 
to,manu  ad  opus  admoueat.  Sed  cum 
f 1 1 fummum  picfloris  opus  hiltoria,in 
qiia  quidem  omnis  reru  copia  Sf ele- 
gantia adede  debet, curandum  efl,ut 
non  modo' 


Magnum  id  quidem  atq?  uix  ulli  an- 
■ tiquorum  conceffum , ut  omni  in  re 
non  dico  pr*ftaret,(cd  uel  mediocri' 
ter  eflet  dodlus , tamen  omni  ftudio' 
enitendum  cenieo  , ne  nobis  negli- 
gcntia  noftra , ea  defint,  qua;  Silau- 
dem  afferuc  per  magnam  ii  aflequan- 
tur , 8C  uituperatione  fi  Hcgligantur. 
Nicias  Athenienfis  picior , diligen- 
j tiffime  pinxit  mulieres . At  Zeufim 
muliebri  in  corpore  pingendo , plu- 
rimum alijs  prteflitiflc  ferunt.  Hra- 
dides  nauibus  pingendis  claruit.  Se- 
| rapion  nequibat  hominem  pingere, 
cteteras  plane  res  pulcherrime  pinge 
bat,  Dionyfius  nihil  nifi  homine  po- 
ierat,  Alexander,is  qui  Pompeij  por 


v<4  D B PICTVR.A 
ticum  pinxit,  quadrupedes  omnes, 
niaximecp  canes, egregie  faciebat,  i 
Aurelius , quod  femper  amaret , folu 
deas  in  earumcp  fimulachris  amatos 
uultus,exprimere  gaudebat.  Phydias 
in  deorum  maieftate  demonftranda, 
quam  in  hominum  pulchritudine  eia 
borabat.  Euphranori  dignitatem  He 
roum  fimulare cordi  adn  odum  erat, 
in  eacn  re  exteros  antecelluit . Itaque 
cuiusqs  non  aequa  facultas  fuit . Pro-  j 
prias  enim  dotes  natura  fingulis  in-  i 
genijs  elargita  eft , quibus  non  uique  | 
adeo  contenti  effe  debemus , ut  quid 
ultra  poffimus  intentatum  relinqua- 
mus , ied  8C  natura:  dotes , induitria, 
ftudia  atep  exercitio  colenda:  augen- 
dgcp  fiint.  Prxterea  nihil,quod  ad  lau 
dem  pertineat,negligetia  prxtermiC- 
fuma  nobis  uideri  debet.  Cxterum 
cum  hiftoriam  pitfhiri fumus, prius 
diutius  excogitabimus , quonam  or- 
dine,&T  quibus  modis  eam  compone- 
re pulcherrimum  fit,  Modulosqjin 


chartis  conficientes,  tum  totam  hifto- 
nam , tum  lingulas  eiufdem  hiftoria! 
partes  comentabirnur,amicosq}  om> 
nes.in  ea  re,confulemus.  Deniqr om- 
nia apud  nos  ita  praemeditata  elle  eia 
borabimusjutnihil  in  opere futururf» 
fit , quod  nort  optime  qua  id  fit  parte, 
locandum , fntelligamus . Quoue  id 
certius  teneamus , modulos  in  parat- 
:lelos  diuidere  iuuabit,  ut  in  publico 
opere  cuntfla,ueluti  expriuatis  conv 
mentarijs,  d infla  fuis  iedibus  collocer» 
-cur . In  opere  uero  perficiendo , eam 
diligetiam  adhibebimus,qua*  fit  con- 
iurnfla  celeritati  agendi , quam  neqj 
taedium  a prolequendo  deterreat, ne-- 
que  cupiditas  perficiendi  pra-cipitct, 
Interlaxandus  interdum  negotij  Ia- 
bor  eft  5 recreandus®  animus , neque 
id  agendum  quod  plericj;  faciunt,  ut 
plura  opera  aflumant , hoc  ordfan> 
tur, hoc  inchoatum  atep  imperfeiflum 
abijetant.  Sed  qua  coeperis  opera , ea 
omni  exparte  pfedla  reddenda  iunt. 

h * Cuidam 


Cuidam  cum  imagine  oftenderet  df-' 
centi,  hanc  modo  pinxi.  Reipondit 
Apelles : te  quidem  tacente  id  fane 
perfpicuum  eft,quin&T  miror, non 
plures  huiuicemodi  abs  te  elle  piceas. 
Vidi  ego  aliquos  tum  pictores  atque 
feulptores , tum  Rhetores  &T  Poetas, 
fi  qui,noftra  atrate , aut  Rhetores  aut 
Poeta:  appellandi  funt , flagranti  Au- 
dio aliquod  opus  aggredi,  qui  poftea 
dum  ardor  ille  fngenij  deferbuit,  in- 
choatum ac  rude  opus  deferunt,  no- 
uacp  cupiditate  aliud  agendi  ad  nouif 
fima  fele  conferunt:  quos  ego  homi- 
nes profetffo  uitupero . Nam  omnis 
qui  fua  polleris  grata,  8C  accepta  fore 
«pera cupiunt,  multo  ante  meditari 
opus  oportqf , quod  multa  diligentia 
perfetflu  reddant.  Siquidem  nonpau 
cis  in  rebus  ipia  diligentia  grata,non 
minus  e(l,quam  omne  ingenium. 
Sed  uitanda  eft  fuperflua  illa,  ut  ita  lo 
quar,fuperftitio,corum  qui  dum  om- 
ni uitio  fua  penitus  carere,  & nimis 
polita 


tIBER  m.  117 

polita  efle  uolunt , prius  contritum 
opus  uetuftate  efficiunt, quam  abfo- 
lutum  fit.  Prothogenem foliti erant 
uituperare  antiqui  picftores,qudd  ne- 
Iciret  manum  a tabula  ampuere.  Me- 
rito id  quidem:  Nam  conari  iane  o- 
portet, ut  pro  ingenij uiribus,quan 
tum  iat  fit,  diligentia  rebus  adhibea- 
tur. Sed  in  omni  re  plusuelle  quam 
tiel  po(Rs,uel  deceat,pertinacis  eft  in- 
genij non  diligentis . Ergo  moderata 
ailigentiarebus  adhibenda  eft,  ami- 
cicp  coniulendi  funt : quin  8C  in  ipio 
opere  exequendo  omnes  paflim  ipe- 
ciatores  recipiendi  8C  audiendi  iunt. 
Sic  enim  pidloris  opus  multituslini 
gratum  futurum  eft.  Ergo  multitu- 
dinis ccnfiiram  &T  iudicium  tum  non 
afpernetur.cum  adhuc  iatisfacere  opi 
niombus  liceat.  Apellem  aiunt  poft 
tabulam  fblitum  latitare,  quo  £x  ui- 
ftntes  liberius  dicere,  & ipie  hone- 
ftius  uitia  fui  operis  recitantes , audi- 
ret. Noftros  ergo  picrores  palam  fid 
h j audire 


* i S DE  PICTVRA 

audire  ftepius  SC  rogare  omnes  quid 
fentiant  uolo,quandoquidcm  id  cum 
ad  certas  res , tum  ad  gratiam  piciori 
aucupandam  ualet.  Nemo  enim  eft 
qui  non  fibi  decorum  putet , fuam  in 
alienis  laboribus  fententiam  profer- 
re. T uni  minime  uerendum  eft,ne  ui- 
tuperatorum  fi^inuidorum  iudicium 
laudibus pitftoris  quicquam  poflit  de 
cerpere.  Perfjjicua  enim  ac  celeberri- 
ma eft  piifloris  laus.dicaccmcp  teftem 
jpfum  pene  pieftum  opus  habet.Ergo 
omnis  audiat,  fecum  qj  ipie  rem  prius 
penfltet  atque  emendet.  Deinde  cum 
omnes  audierit,  peritioribus  pareat. 
Ha:c  habui  qua:  de  pitflura  his  com- 
mentarijs  referre.  Ea  fi  eiufmodi  funt 
ut  pitftoribus  comodum  atq;  utilita- 
temaliquam  afferant,  hoc  potiflimu 
laborum  meor  i?  praunium  expetfto, 
ut  faciem  meam  in  fuis  hiftorijs  pin- 
gant, quo  illos  memores  beneficij,8C 
gratos  efie , ac  me  artis  ftudiofum  fu- 
jfle  pofteris  prardiceitt.  Siuerd  expe- 
(ftationi- 


& hanc  nobiliffimam  artem  excultif- 
(imam  reddant.  Nos  tamen  hanc  pal- 
mam pratripuiffead  uoluptatem  du- 
cimus,quandoquide  primi  fuerimus, 
qui  hac  artem  fubtiliflimaliterisman 
dare  ftuduerimus.Quod  quidem  (ane 
difficillima  incoepta , fi  pro  expecfla- 
tionc  legentia  perficere  nequiuimus, 
in  eo  natura  magis,  quam  nos  incul- 
h 4 panda 


r?o  DE  ?I£TVR£ 
panda  eft , qua:  hanc  legem  rebus  inj- 
pofuiffe  u ifa  eft , ut  nulla  (it ars,  qua: 
nonamendofis  admodum  initijsex- 
ordium  fumpferit.  Simul  enim  or- 
tum atque  perfectum  nihil  ede  aiunt. 
Qui  uero  nos  lequentur , fi  qui  ade- 
runt, ftudio  8C  ingenio,quam  nos, 
pra-ftanuores , hi  forrafle  artem 
pidur*  perfediam  atep  ab- 
(blutam  reddent, 

F 1 Jl  i S. 


ERRATA. 

Fol.  ii.lm.a.tcgc  affirct.24.7.Mdi(mt.4.e.}.fi 
4 8.  i6.  < omenidtum.  50.  i j Alij  4o.dits  hdt 

bcnt.e4.quot.e9.,.philofophum.  72.1  pugilum  Sc. 

If.lcgc  caput : utcuiq-  plus . Lcgc  dium  tibiq;  p4= 
rdiclos  proparcllclos. 


II JDEX  OMNIVM  EOR.VH, 
qua  in  bijce  tribui  Libris  notatu  digne  mfe 
funt  dihgentiflimus. 


A’. 

Antkei  gigantis  corpus 

X Ccidentia.  ?i 
jr\_Ajjcdiones.  So 

pag.  _ 28 

Autormagfs  clare  quam 

Aglaophon  pidor  fim= 

compte  loqui  uoluit. 

plui  colore  deledatus 

pag.  4* 

pag.  89 

Apelles  quomodo  Anti* 

Agejilam  uctuijfe  ima? 

gonisjtcic  pinxerit  76 

ginemfuam  pingi.  45 

Apellem  ad  Perfcum  de 

Albt  coloris  uis.  93 

pidura  cofcripftflc  48 

Ad  Alexandri  imaginem 

Apellem  posi  tabida  dea 

pidam  quidam  trepn 

pidamlatitafle  ■ 117 

defle.  44 

Apelles  lineis  je  exercuit 

Alexander  pidor  Pom- 

pag- fi 

pa/  porticu  pinxit,  ni 

Alexander  Scuerus  Im. 

Ariftides  Thebanus  49 

pingendi  fludioftfl.  so 

Arijlides  Thebanus  A= 

Angulus  quid.  7 

pelli  prope  aqualis  7$ 

Angulorum  tria  genera 

Afclepiodorus  uelocifli* 

pag.  ibidem 

mus  omnium  pingendo 

Antigona  de  pidura  feri 

fiufe 

pflfli  48 

Auaritia  aduerfum  efle 

h f laudi 


I N D 

E X.* 

Iduli  (fuirtuti  Si 

Cinereus  color  10 

Aurelium  Icis  folumpin 

Cercufcriptiopiihae  S>  , 

*#  ■'+ 

Circulus  6 

AmmsinpiOura  97 

Circularis  linea  S 

B 

Circulares  fupcrficies  st 

_ A/is  quii  >4 

Augencuolentidm  drtifi 

Cleantesmuentor  ptfiii* 

ci  plurium  conprre  di 

Cleopatra  uniones  aco- 

laudem  uo 

to  coliquauit  94 

i Brachiorum  motus  Si 

Calores  duos  mrcrS  iM* 

1 Bucephalus  Alexandri 

turd  intcgos  quofdans  ’ 

equus  C 8d 

ajferere  io 

— Alumni*  pidura  ios 

Coloris  uaria  genera  ib. 

^ consolides  fculptor, 

Colari! /pecies  fepte  19 

pag.  »k> 

Colores  a luminibus  ua* 

Camalcon  animal  is 

ruri  >8 

Capillorum  fcptem  mo= 

Colorum  genera  cum  ra 

tus 

kone  adhibenda  9f  , 

C ajlor  cr  Pollux  quomo 

Colorum  genera  88 

doolimpifli  7‘ 

Colorum  alteratores  * 

Cajfander  unus  ex  A fe= 

Copoptio  in  pidura  eo 

xandri  ducibus  44 

Compoptio  40 

Capus  color  »o 

Compoptio  quid  64 

Centricdlinca  6 

Collineares  piperpeies 

Cenlricipofuio  »7 

pag.  se 

CdleftiS 

CccUftis  color  io 
Corpus  quddo  uiuerc  di= 

Corpore compofitio  7; 
Corporum  motus  St 
D. 

—metrius  philofiphus 
^ < UpiSura  43 
Demetrius  Valerius  Pha 
nostrati  filius  50 
Demetrio  pidori  quii 

Demon  piflor  <sp 
Dcmonislatu  in  pidura 
pug.  7« 

Diameter  circuli  6 
Diameter  apui  Matbe* 


_R aclide  pingendis  na 
uibiisclaruifle  nj 
Etrufci  pingendi  arte  fo 
lertifiimi.  . 48 

Eujranor  Hifchinius  48 
Euphranorem  pidorem 
in  Heroum  dignita* 
te  elaboranda  cldru* 
# ..4  ■ 

Euphranoris  laus  in  ar* 
te  pingendi  77 
Euphr anorum  decolori 
busferipfilfe  95 
Euriaii  pulchritudo  t% 
Exiodius  tribus  adolee 
fcentulis  impofuit  nor 


Difcendi  gradus  in  piclu  P 

ra  d natura  petendos  ^bbiut  pidor  io 

pag.  104  *■  facies  uenuSa  «5 

Dionyjium  pidorem  fo=  fimbria  5 

Ium  hominem  potuijfc  fecmint  olim  pingendi 

pigere  «;  artem  ededa  fi 

Difitndus femper  14  f camarum  forma  85 

• Geometria 


i j*  r 

Geometria  pidori  minie 
menegUgenda  101 
Giottus  Ltrufcus  pidor 
pag-  H 86 
-jErcuto  proceritas  28 

“Hiflorw  fummu  pie 
doris  opus  iu 
Hidoria  nouem  aut  dee 
cem  perfonis  peragi 
poterit  7f 

Hijioria  pidura  73 
HidorU  partes  «4 
Homerus  quomodo  Vlyf 
fem  naufragum  iefcrie 


I E 3t. 

ra  retinenda  89 &90 
Luminum  uis  11 
M 

_ -Artia  varronis  fi* 
dra  lia  pingendi  artem 

Magnitudinis  ratio  bae 
bendaefl  67 

L.  Manilius  pidor  49 
Manuum  motus  83 
MarceUiuidoriaex  Si* 

Meleagri  defundi  hijlo* 
ria  69 

Membrorum  compofi  • 


JMitatio  in  pidura  qua 
1 Useffe  debeat  uo 
lntercijionis  partes  zj 
lntercijio  quid  3« 


Linea  perpedicularis  38 
Luminum  ratio  in  pidu* 


Metrodoru  pidura  cla* 
ruiffe  5° 

Motuum  defcriptio  81 
Mouendifeptem  itinera 


Mu/i  nouem  in  gemma 
Pyrrhi  N 51 
ijfum  pidura  in 
“ori  MT'  47 


N 


rfcuii  puu  so 
naturam  fidunt  oble= 
dari  }x 

Nero  pingendi  ftudiofip 

N icias  Athenienps  pir 
dor  115 

Nicias  pidor  Atbcnien* 
Jis  89 

Nympharum  pidura  96 
O 

^Culorum  munera  13 
'-'Ora  5 

Operis partes  que  ej 

pAcuuius  poeta  Hercu 
* lem  pinxit  50 
PacuuiusEimifpoetene 
pos  ex  filia  50 
Pamphilus  antiquifimus 

Parrhapus  pidor  55 
Pericles  longum  babuifi 
fe  caput  7 6 

Rs  hominis  «8 


E X. 

Phaethon  quatuor  equit 
uedus,  in  anubo  fcu U 

Philocles  Aegyptius  pix 
dure  inuentor  47 
Pidor  optimus  41 
Pyhdias  pidor  4 6 
Pidor  optimus  41 
Pidor ptdodus  inomni 
bus  liberalibus  artibus 
Pidure  lepor  89  (100 
Piduracrfiulptura  co 

Pidor  quid  de  coloribus 
pire  debeat  ‘o 
Piduram  e Grecia  in  Ita 
liamueniffe  48 
Pidores  uitia  in  regum 
corporibus  folitos  futfr 
fe  emendare  7 6 
P idura  4 quibus  prop* 
da.  48 

Pidores  prifeos  ad  folettt 
umbras  circufcrippjje 
P4g.  47 


Vidori 


T N D E X. 

Rdifi;  medij  Jf  membris  /pedandi  7d 

Radij  in  ab  oculo  erum=  Spheraquid  -8 
pMt  10  SliUunra  multitudo  pau* 

RiSij  interapti  er  flexi  cis  diebus  abfoluta 

pag.  2«  P“g-  5° 

Radiorum /pedestres  a Superficia  planeetcon 
S.  edita  comparatio  $9 

„ Culptura  er  piSttra  Superficies  quid  f 
& res  cognate  50  Super ficimmt  uaria  ge» 
Serapionem  pittore  ne*  neri  20 

quimjjt  hominem  pin‘  Superficies  difiire  inter 
gere  i.5  /«  . ” 

Speculi  ufus  m piiluri  Symmetria  membrorum 
pag-  9»  P“g-  . 63 

Sertus  pingere  mterdi*  Superis  quomodo  conim 
dum  >«  difumus  4-f 

Signum  quii  4 T . . 

Sitedius  pratorius  p i*  _ tibule  pifl« inerdi» 

flor  50  1 bili  precio  ueniiu. 

Socrates  piSura  'clarui  pag ■ 4? 

ijfe.  50  Thimantes  Ciclope  dor» 

Species  in  componendis  mentem  pmxijfe  ;4 


P I N 


I N D 

PiCtitra  de  Aegyp tijs  in 
Gracid  translata  47 
Pidura  rudimenta  41 
Pidoris  officium  99 
Pidura  tria  perficere  55 
PtCturam  in  tres  partes 
diuidi  poffe  $4 
PiCtura  quid  cofirat  45 
Pidura  utilitas  44 
PiCtura  miracula  37 
Phy  diam  in  deorum  ma= 
ieCtatc  demondrania 
cUrmjfe  114 
Phydiam  Iouem  pinxijfe 
P“g-  45 

Phy  diam  ab  Homero  di 
diciffie  ,04 

Pingendi  ars  0 lim  fimi = 

Pingendi  ars  34 
Pingere  quid  47 
Pingendi  qua  potifiimu 

fint  79 

PiCtura  honedas  47 
fjTrWf  philofophu  pia  ■ 


dura  exceduijfe  50 
Poct*  multtf  communia 
halerecu  pictoribus  tot 
Principis  eybijtoria  co 


Prothogenes  cum  Apelle 
certajje  « 

Pulchritudo  in  piduris 


^•Xuantitates  quot  ut 
fiperficie  „ 

Quantitatum  non  aque 
didainium  ratio  30 
Qualitas  in  fiperficie  } 
R 

differentia 
pa g.  10,  Riia’:/